Azad Qaradərəli

      UÇUŞ

        hekayə

        İyirmi il  üzünü görmədiyim tanışımla  gənc bir yazıçının  kitabının təqdimatında  qəfil rastlaşdıq və yaxın dostlar kimi görüşdük. Ayrı-ayrı şəhərlərdə yaşasaq da, telefonla  hərdən danışırdıq. Budur, neçə illərdən sonra Bakıda üz-üzə gəldik. Əslində biz  elə sən deyən yaxın olmamışıq, sadəcə  mən rayon qəzetində  çalışanda digər ziyalılar kimi o da hərdən  redaksiyaya gələr, işlədiyi məktəbdə  keçirdikləri tədbirləri qəzetdə işıqlandırmağımı istəyirdi. Mən də gücüm çatan köməyi  əsirgəməzdim… Bir də rayon miqyaslı tədbirlərdə görüşər, salamlaşardıq.

        Onun təkidilə  kafelərin birində əyləşib  çörək yedik, adama yüz əlli araq da vurduq… Sonra söz sözü çəkdi. Mən üzünün ifadəsini heç cür oxuya bilmədiyim (belə şeydən bir az başım çıxır: adamların üzündən nə düşündüklərini oxuya bilirəm bəzən)  bu hündürboylu  köntöy  adamdan qəfil soruşdum:

      -Sən heç uçmusan?

     -Yo-ox… Qanadsız necə uçmaq olar?

     -Olar… Mən uçmuşam…

     -O Dedal, İkar əfsanəsini-filanı mən də oxumuşam  e… Sonra uçan xalçalar-zad… Bunlar yalan-palan, yəni uydurmadı, əfsanədi…

     -Hə də! Əfsanə! Mif!.. Məgər bunlara yalan demək olar? Axı bunların hansı qatındasa  həqiqət var… Olmaz  e, qəti olmaz ki, təyyarə, vertalyot birdən-birə yaransın?.. Əvvəl…

      -Lap sovet filosofları kimi danışırsan … Təkamül nəzəriyyəsi, sosializmin bir ölkə daxilində qalib gələ bilməsi…

     -İndi sovet filosofları  niprav çıxdılar? Nə təhər olur, sən  sovet fəlsəfə kitabını oxuyub adam olursan…

      -Dayan bir… Mən o dövrün fəlsəfi sisteminin olduğunu  danmıram ki, onun fəlsəfi düşüncəsinin yanlış olduğunu  deyirəm… Bir bax: Azərbaycanda Heydər Hüseynov intihar edəndən sonra universitetin fəlsəfə fakültəsini qapayıblar… Sonra da deyirsən ki, sovet fəlsəfəsi… Əgər labaratoriya bağlanıbsa,  elmi təcrübə harda  keçirilməlidir?!. Bax, mən bu yalanın, bu sintetik fəlsəfi düşüncənin əleyhinəyəm…

     -Amma uçmağın da əleyhinəsən…

     -Heç gör dəxli var!? Mən niyə uçmağın əleyhinə olum ki?! Mən uçmağın yox, yalançı uçmaq fəlsəfəsinin əleyhinəyəm! Sən Pelevinin “Omon-Ra” romanını oxumusan?

     -Əlbəttə, oxumuşam… Özü də rus dilində…

     -Mən azərbaycanca oxumuşam… Fərqi yoxdur… Amma söhbət ondadır ki, bu romanda müəllif  Sovet kosmanavtlarının  kosmosa uçuşunu yalan və illüziya adlandırır… Heç bir kosmosa uçuş-zad olmayıb. Hər şey yerdə qurulan kosmik mühitdə baş verib…

     -Romanda hər şey olar… Bəs həyatda? Sən bu nihilizminlə, doğrudan da, uça bilməzsən…

     -Yaxşı da… Mən susdum. İndi söz sənindir. Buyur, dinləyirəm. İnanırm ki, Karlson kimi belinə ventilyator  taxmamışdın…

     -Yox, təbii ki, Karlsonun bura dəxli yoxdur… Mən özümdən, öz uçmağımdan bəhs edəcəkdim…

      -Buyur…

      -Fikrimi dağıtdın… Qoy özümə gəlim… Bunu sənə ona görə danışıram ki… Əslində, birbaşa sənə dəxli var… Nəysə…

         (Adamın sifətinə baxıram. Asvalt kimi şümaldır, cansızdır, bərkdir. Hələ desən, saxtadır üzü. Saxtalığını ondan bilirəm ki, yüz əlli vurub, qəti rəngi dəyişməyib. Mən bədbaxta güzgüdə baxsan, yəqin ki,  xoruz kimi qızarmışam. İndi oxu bunu, görüm necə oxuyursan…)

         -Mən onda   on üç yaşımdaydım… İlaxır çərşənbəni axşam qeyd eləyəcəkdik… Ona görə də dərsdən çıxan kimi  hamımız evə qaçırdıq ki, axşamki çərşənbəyə hazırlaşaq. Axı bizdə Novruz bayramınnan qabaq ilaxır çərşənbə qeyd olunur və özü də bu, Novruzdan geri qalmayan bir bayramdır.  Yolaşan  deyilən yerdən təzəcə keçmişdik ki, arxadan kimsə qışqırdı: “Ədə, Əfsər, Əfsər!” Mən öz adımı eşidib geri döndüm və yaxasında saplı iynə olan Nüyvər kirvəmizi gördüm.  (Məni bu arvadın  ərinin  qucağına qoymuşdular sünnət olunanda. Sonra kişi ölüb, ögey qardaşlarımı da  oğlunun qucağına qoyublar. Nənəm deyərdi ki, atamgilin dədə-baba kirvələriymişlər.) Hər dəfə bu yaraşıqlı qadını görəndə içimdə nəsə anlamadığım şeylər olurdu. İndi də  dili tutulmuş kimi ona tərəf yüyürdüm. O mənə qıyqacı  bir nəzər salıb, “ay maşallah, əməllicə yekəlmisən ki”  dedi və  qabağına qatıb evlərinə apardı. Qabaqca qarşıma  bir qab südlüaş qoyub “dərsdən gəlmisən, bunu  ye, sonra danışarıq” dedi. Utana-utana  üstünə şəkər tozu səpilən südlüaşı qaşıqladım. Qurtaran kimi bu yaraşıqlı qadın məni güzgünün qabağına gətirdi. “Yaraşıqlı” sözünü elə-belə demirəm ha! And olsun allaha ki, bu 50-55 yaşlarında qadının  yerişi, duruşu, geyim-keçimi və baxışı bir əfsanəydi. Gen alnı, iri ala gözləri, moruğu dodaqları, illah da onnan yayılan  gül qoxusu  huşumu başımdan çıxardırdı. Həm də o bizim kənddə bəlkə də yeganə qadındı ki, qaşlarını alırdı, üzünə ənlik-kirşan çəkirdi. Bunları nənəmlə  qonşu qadının danışığından eşitmişdim. “Lotu Nüyvəri görürsənmi, aaz? Özünə baxır deyən, get-gedə cavannaşır. Biz də  kəndin  zillətinnən itib-batmışıq. Onnan ənlik-kirşan qoxusu gəlir, bizdən də mal poxu, pəyə iyi…” 

        Ağappaq əndamı, gümşü biləkləri vardı.  Bir az kök idi, amma nə olsun?  Mən elə sonralar da qadının  kökünü  istəmişəm.  Qabırğası qabırğasına dəyənnən zəhləm gedir… Həəə… Dediyim kimi, atamgilin kirvəsi  meşəbəyi Səfəralının anası olan bu qadın,  bir ayrı gözəlliyə sahib idi. (O bizim kəndə bayramdan-bayrama, toydan-toya  gələrdi. Kiçik oğluyla qəsəbədə yaşayardı. Nənəm deyirdi ki, əri Mahmudu  qatar vurub öldürəndən  sonra dəmiryolşular qəsəbəsində  onlara  ikimərtəbəli paraxda – taxtadan tikilmiş yaşayış binasında ev vermişdilər) Qadın var ki, yaşlaşdıqca gözəlliyini itirir, Nüyvər arvad yaşlaşdıqca gözəlləşirdi.

        O,  hələ tamam tikilib qurtarmamış, iynə ilə ora-burası basdırılmış par-par parıldayan bir palratlığı əynimə taxdı. Belə parçanı mən hələ heç kimdə görməmişdim! Fikir edin ki, gün suya düşür və sudakı qırçın ləpələr işıl-işıl yanır! Bax bu tam tikilməyən paltar doğrudan da alışıb yanırdı… Hə, Nüyvər arvad elə əynimdəcə pencəyin ora-burasını iynəylə basdırdı. Sonra  hazır tikilib qırağa qoyulmuş qollarını da qoluma keçirib iynəylə ordan-burdan  şöttələdi. Daha sonra əynimdəki köhnə finkamı (biz yaşda oğlanlara  anaları – mənə isə nənəm –  maşında, yaxud əldə tikdikləri beli rezinli  gen şalvarlar geyindirərdilər ki, buna finka deyərdik) çıxartdırdı. Mən bir az etiraz etdim, çünki altda o vaxt işdan dediyimiz tursikim yox idi. Amma arvad, “kirvə qurban, nədən utanırsan, çıxart” deyib, finkamın ayaqlarından tutub əynimdən çıxartdı və bu vaxt hər şeyim qaldı düzdə. Arvad yançağıma  bir yüngül şapalaq vurdu, sonra əlini uzadıb şeyimi tumarlaya-tumarlaya  “kirvə qurban, burda nə var ki” dedi. Sonra üzümə baxıb  o namnazik qaşlarını dartdı, upuzun kipriklərini oynatdı  (and olsun allaha oxudum üzündəkiləri:  “boyyyy, ə sənin əməlli-başlı  həcəmətin-zadın varmış ki, ay iyid ölmüyəsən!”) və təzə şalvarı   əlindəki təbaşirlə üstümdə “yazdı”, iynəylə ora-burasını basdıra-basdıra,  arada  bir şeyimə də bilərəkdənmi, bilməyərəkdənmi toxundu… Hətta hərdən əlini  oramın  üstündə lap çox saxladı… Və bir də gördüm ki, mənim biyabırolmuşum özündən çıxıb, əməlli-başlı yerindən tərpənib… Hə, Nüyvər arvadın da, deyəsən,  bunun belə olmasından daha çox xoşu gəldi və mənim cəmi iki qıçası olan bu par-par parıldayan  təzə şalvarımın  üstündə o ki var işlədi. Arada əlini uzadıb mənim yuxa yerimin üstündə saxlayır, əli ilə məni əməlli-başlı əlləyirdi. (Ya bəlkə mənə belə gəlirdi, nə bilim?! Allah mənim xasiyyətimi kəssin…) Əlbəttə, mən onun bunu bilə-bilə etdiyini qəti fikirləşmirdim. Sadəcə, bu mənim çox xoşuma gedirdi. Amma etiraf edim ki, par-par parıldayn  paltar olmaq üzrə olan bu parça ( üstümdə  iynə ilə ora-burasını  basdırdığına görə artıq  paltara oxşayırdı) daha çox xoşuma gəlirdi. Yəni, iki xoşbəxtliyin içinə birdən düşmüşdüm deyin, özümü göyün yeddi qatında sanırdım. Onunçün də,  ayaqlarım hərdən yerdən üzülürdü. Və bəlkə də Nüyvər arvad mənim o arsız qulpumdan hərdən ona görə tuturdu ki, uçub harasa getməyim… Hər nəydisə, arvad heç məni buraxmaq istəmirdi… Çöldə at kişnərtisi eşidiləndə, o, tələsik özünü yığışdırdı, sonra məni güzgünün qabağında o tərəf-bu tərəfə döndərib baxdı və gülə-gülə dedi:

         -Novruz bayramına bir gün qala dədəngilə bayramlığa gələciyik… Nənənə deyərsən ki, Nüyvər kirvəm bu kastumu əynimə biçib-tikdi… Analığına  deyəcəyəm,   göndərsin evinizə…

         Alışıb-yanan kostyumu əynimdən çıxarda-çıxarda elə kostyum kimi yanan sifətimdən  iki dəfə  çox bərk öpdü və məni qapıdan ötürdü. (Bərk öpdü ona görə deyirəm ki, yeri göynədi.) Atın odun yükünü boşaldan Səfəralı kirvəyə salam verib çantamı kürəyimə aşıra-aşıra qaçdım evimizə. Elə qapıdan çantamı içəri atıb çölə yüyürürdüm ki, nənəm  biləyimdən  tutub “hara” deyə çığırdı.  Dalıncan da “Bəs axı çörək yeməmisən?!” dedi.

         -Nüyvər kirvəgildə süddaş yemişəm… O məni  çağırıb apardı evlərinə… Əynimə kastyum biçdi, iyniynən tikdi də… Amma vermədi, dedi Novruzda dədəngilə bayramlığa gələndə gətirəcəm…

         Nənəmin gözləri doldu:

         -Nə irəng idi? Qəşəy  idi?

         -Həəə! Yanırdı eeeee! Heş kimdə heyləsi yoxdu… Rəngi.. zaddı… Gömgöyüydü!

                                              ***

         Bayram çıxdı. Amma mənim kostyumumdan xəbər çıxmadı.

         (Sənə deyim ki, mən o kostyumu daha heç görmədim. Amma əynimdən də çıxartmadım ki! Bütün bayramlarda, toylarda o  parıldayan  rəngli paltar əynimdə olardı. Andersenin “Kral lütdür” nağılı yadındadır? Heylə bir işə mən də düşmüşdüm. O sürüşkən, o parıltılı paltarın təsiriylə mən sonsuza qədər göylərdə uçdum. Uçub-uçub gedib Nüyvər kirvəgilin evinin üstündə dayanar, bir deşik tapar, oradan bu gözəl xanıma baxar, baxardım… Səni öz canın, mənə gülmə. Arvad heç  o evdə yaşamayıb sonralar. Bayramdan sonra  gedib qəsəbədəki oğlunun yanında qalıb…  Amma mən adətkərdə olmuşdum. Gedib oturardım o evin yuxarısındakı  daşın üstündə, saatlarla o qapının açılmasını gözləyərdim. Axırda uşaqlar məni lağa qoymuşdular.

                   Kastyumu göydü Əfsər,

                   Ayrısı geydi, Əfsər.

                   Gözü yollarda qalıb,

                   Avamdı, keydi  Əfsər…

          Ağzımdan qaçırmışdım ki, Nüyvər kirvəm mənə bir kostyum tikib, bir kostyum tikib, alışıb yanır! Onlar da bunu bilib məni dolamışdılar…  Amma özüm ölüm, mən o evin üstündəki daşda təkcə kostyuma görə oturmurdum saatlarla…)

         Və bir gün nənəm məni də götürüb qəsəbəyə apardı. Bazarda gilasımızı, lobyamızı satdıq. Arada  gördüm ki, nənəm hərəsindən bir az xaşanın dibində saxlayıb.  Niyə saxladığını  soruşdum,  cavab vermədi. Qəsəbənin  kənarındakı  parax dedikləri ikimərtəbəli binanın  yanında dayanıb, eşşəyi  kölgədə bağladıq. Nənəm  birinci mərtəbədəki qapını döydü. Nüyvər arvad, dalınca da iki balaca qız çölə çıxdı. Nənəmi qucaqlayıb öpdü. Nənəm də könlüsüz-könülsüz onu öpdü. Arvad məni özünə tərəf çəkib hər iki yanağımdan marçıldatdı. Və mən də gözucu baxdım ki, arvad elə bil  bir azcana sınıxıb. Amma gözəlliyi üstündəydi.

         İçəri keçdik və nənəm xaşaları çevirdi, gilasla lobya döşəməyə töküldü. Nüyvər arvadın elə bil çiçəyi çırtladı.  Döşəmədəkiləri  gətirdiyi süzgəcə  yığa-yığa “payın çox olsun, əlinizi yuyun, yeməyim hazırdı” dedi. Nənəm hardasa gedib əlini yudu, amma mən getmədim. Az sonra arvad süfrə saldı, çay-çörək gətirdi. Çox dadlı bişirdiyi şorbanı  yeyirdik ki, nənəm dedi:

         -A Nüyvər, mənim gədəmi niyə umsux elədin? İndi adam dədəsiz  olanda beləmi eliyəllər?

         (Hə, atam anamla mən balaca olanda ayrılıblar. Atam ayrı arvad alıb, bir sürü uşağı var. Anam da hardasa uzaq bir rayonda ərdədir, 3-4 ildən bir azıb-təzib gəlir nənəmgilə. Mənə də paltar-filan gətirir. Babamla nənəmin canı sağ olsun! Heç onun paltarına-zadına qalmamışam! Amma anadı, nə gizlədim… İstəyirdim tez-tez gəlsin.)

         Nüyvər arvad içini çəkdi:

         -Uyyyyy! Ay Zəriş, nə danışdığındı?! Səfəralının, Nuralının canı haqqı,  kirvənin o biri uşaqlarının bayram paylarıyla birlikdə əlimnən gətirib vermişdim Səmərqəndə!.. O nə sözdü?! Vermiyiplərmi? Dedim e, qoyun uşağı çağırım, geyindirim əllərimlə, Səmərqənd qayıtdı  ki, axşama çağırıb Zərişə verəciyik… Bıy-bıy, az, bı nə işdi az?! Deyirəm axı, kirvənin arvadı maa göz-qaş eliyirdi… Annamamışam… Qaynanası Səmərqəndi göstrəb, göz-qaş eliyirdi… Uyyyy… Belə işmi olar?

         Nənəm özü demişkən, oxun atmışdı, daha yayını gizləmədi:

         -Örgənmişəm, Səmərqənd oğlunun Malbinəsindəki kirvəsi  Qulunun gədəsinə  aparıb o kastumu… Neynək, allah onnara bildiyincən versin… Mənim uşağımın paltarının nəyidi?! İntihası, adamı mars eləməzdər… Bir görəydin uşax sizdən nə kökdə gəlmişdi?! Uçmağa qanadı yoxuydu…

         -Allah, allah!.. Bı nə işdi ay Zəriş, sən bilirsən ki, heş kim mənim yayımı əlliyə bilməz! Amma o Səmərqənd məni pərt  elədi bı cocuğun yanında… Səni qardaşıın goru, səni Mahmud yatan torpaq, iki dəyqa məni gözdə, gəlirəm!…

         Arvad yan otağa keçib bir az orada eşələnəndən sonra əlində bir  qolsuz köynək qayıtdı və dedi:

         -Zəriş, o olsun Səmərqənd, mən olum  Nüyvər… Neynək… Səni o kəsdiyin çörək, bax bı teniskanı nəvaa pay qoyuram… Neynəy, qoy belə olsun…

         Nüyvər arvad  əynimdəki üstündə çilləri olan qollu köynəyi bir göz qırpımında çəkib çıxartdı, o  qısaqol köynəyi geydirdi mənə və güzgünün yanına aparıb saçımı əlləriynən geri daradı. Çəkib sinəsinə sıxdı, o üzümdən, bu üzümdən bir də öpdü və dedi:

         -Sağlığına qismət!

         Nənəm də nəsə dedi. Guya etiraz edirdi-filan…

         Mən isə köynəkdən çox bu xanım-xatın arvada baxır və onun üzümdən aldığı öpüş yerlərinin od tutub yandığının hayındaydım…

         Mən bax ikinci dəfə onda uçmuşam… Özü də məndən azı qırx yaş  böyük olan bu gözəl qadına – mənim ilk məhəbbətimə əməlli-başlı vurulmuşdum. Gecələr yata bilmirdim. Elə hey o yaşlı qadın məni soyundurur, geyindirirdi…

         Mən susdum. Dostum isə qarnını tutaraq qəhqəhə çəkib gülürdü. Gözləri yaşarıncan güldü və birdən təəccüblə mənə baxdı:

         -Dayan! Dayan! Belə çıxır ki, o kostyumu mənə gətirmişdilər?

         Mən çiyinlərimi çəkdim:

         -Atamın sizin kənddə sizdən başqa kirvəsimi vardı? Və mənim yaşıdım oğlan da səndin? Bəlkə boynundan atasan?

         O acı-acı güldü:

         -O kostyum yadımdadır… Lastik parçadandı, həqiqətən o zamançün bahalı materialdı, amma məni heç  uçurtmadı ki…

         Mən gülümsündüm:

         -Amma üstündən 45 ildən çox vaxt keçib, Nüyvər arvadın sümükləri də çürüyüb,  mən hələ də uçuram… Və bir  söz  də deyim sənə: bu uzun illərdə bir şeyi də anladım: uçmaqçün  təkcə  qanad kifayət etmirmiş…

                                                                                                         iyun 2015

                   AZAD  QARADƏRƏLİ

                              ETERI – 2

                               Hekayə

            Mən  pis tərbiyə almamışam. Amma çox tərbiyə almışlardan  daha yaxşı  yazıçılar çıxacağına inananlar qədər sadəlövh də deyiləm. İş elə gətirdi ki, düşdüyüm mühit məni içkiyə, qumara, qadına və daha bir çox zərərli vərdişlərə ürcah elədi. Şükürlər olsun ki, narkotikə uymadım.  Düzünə qalsa, gərək bircə dəfə də olsa, dadına baxaydım. Təəccüblənməyin, bir də görürsən, qəhrəmanın narkoman çıxdı. Neyləyəcəksən? (Mötərizədə yazıram, adətən buranı oxumurlar. İnstitutdan kəsilmişdim və Yeni Bakı Neftayırma zavodunda – indiki adını bilmirəm, sadəcə gecə-gündüz  alov çıxır  ha, bax, ora  – fəhlə işləyirdim. Avtandil adlı bir axmaq iş yoldaşım vardı. Bir dəfə mənə bir kazbek uzatdı, dedim mən “Aida” çəkirəm – çəkənlər bilir, o vaxt ”Aida”, “Kom” kimi ləzzətli filtirli siqaretlər vardı. Dedi, ayə, bunu Xabarovskdan göndəriblər, xalis tütündür. Mən də inandım, alıb yandırdım və başladım çəkməyə. Bir az sonra gördüm dad Vasya iki oldu, sonra üç – bu dad Vasya mənim ustam idi – xüləs, kişi çoxaldıqca məni gülmək tutur. Birdən dad Vasya çəkici qapıb cumdu Avtandilin üstünə, başladı rusca söyməyə. Nə başınızı ağrıdım, düz üç gün, üç gecə başımla yer qazdım. Səhər yıxıla-dura işə gəlmişəm, indi getmək istəyirəm Avtandilin yanına, o siqaretdən yenə alam. Bir cuhud oğlan vardı, Andryuşa  çağırırdıq. Dad Vasya ona göz elədi. Andryuşa məni kənara çəkib dedi: “Ay uşax, o dünən sənə nəşə vermişdi. Dad Vasya deyir ki, ondan uzaq olasan. Yoxsa bedbaxt olacaxsan.” Daha Avtandilə yaxın durmadım. Bunları ona görə dedim ki, o zəhrimarın dadına baxmışam, əslində.)

            Nəysə. Deməyim odu ki, yazıçıların mühiti artistlərinkindən seçilməz. Bizim manıs artistləri demirəm ki. Söhbət Maykl Cekson, Tarkan, ən azından Dəniz Səki, heç olmasa, Röya Ayxan kimilərdən gedir. Röya demişkən, mən bu qızın vurğunuyam. Həm sənətinin, həm türklər demiş,  kişiliyinin. Elə bizim deməmizcən də olsun: vallah Röya çox kişidən yaxşı kişidir! Təəccüblənirsiniz? İndi anladaram. Rəhmətlik dostum Rafiq Tağı danışırdı ki, türmədəyəm və Novruz bayramı ərəfəsində xəbər gəldi ki, bizim kalonun dustaqlarına bir müğənni xanım bayram payı göndərib. Təmiz, qəttəzə alt paltarı, məhrəba, diş fırçası, diş məcunu, sabunlar, toyuq, şirniyyat, rəngli yumurtaya qədər. Düz 2000 dustağa! Bilirsən bu müğənni kim idi? Röya!

            Və biz onunla qərara gəldik ki, xanım müğənninin özüylə danışaq, buraxdığımız dərginin üz qabığında  əlində kitab şəklini verək… ( Merlin Manro  yadınızdadır?  Çimərlik paltarında şəkil çəkdirib, əlində də Ceyms Coysun “Uliss” romanı! Bizim mənəm-mənəm deyən yazıçılar heç o romanı axıracan oxumayıb. Mən də düşünürdüm ki, “Qətl günü”, yaxud “Dünyanın arşını” romanlarından birini verərik Röyaya, kitab oxuyan kimi poza alar, şəklini çəkib qoyarıq dərgimizin üz qabığına.)

            Əlbəttə, bir çox planlarımız kimi bu plan da Rafiqin qətlə yetirilməsi ilə iflasa uğradı. Sözüm onda deyil təbii…

            Sonuncu kitabımın təqdimatında  qələm dostları ilə bir  balaca məclis açmışdıq. Kimliyini bildirməyən  hansısa  oxucum təqdimatda  bir  kitab almış və müəllifə çatası  zəf buraxıb getmişdi. Tədbirin sonunda 5-6 dostuma “getməyin” işarəsi verib, gəlir-çıxarımızı yoxlayanda ağzı bağlı zərfi mənə uzatdılar. Elə onların yanında açdım və şaşırdım: üç dənə yüzlük dollar idi. Daha satışdan gələn qəpik-quruşu hesablatmağa qalmadım, sonra görüşərik deyib, dostlarla Bayıldakı kafeyə cumduq. (Dostum Arif əvvəlcədən o məkanın sahibilə danışmışdı) Yetir-götür  başladı, soyuq qəlyanaltıyla adama 200 vurmuşduq ki, gördüm küncdəki stolda əyləşmiş bir qadın qarşısındakı bardaqdan şirə sümürə-sümürə mənə baxır. Özü də elə-belə baxmır, davamlı şəkildə gözünü zilləyib. Oturuşundan-duruşundan  elə-belə qadına oxşamırdı. Özünü çox ciddi aparırdı. Amma gözünü də məndən çəkmirdi. Aktyor dostum Arif böyrümü dümsüklədi:

            -Sənlikdir,  qədeş… Bəlkə onu intizardan qurtarasan?

            O birilər də gözləşib gülüşdülər. Əlbəttə, o halda deyildim. Beynimi iki şey zəbt etmişdi: bir: o zərfi kim vermişdi? İki:  məclisi səs-küysüz yola vermək. (Adətən, bizim belə məclislərdə ən azı iki nəfər sərxoş olub dava salırdı. Ya da azı bir nəfər sərxoş halda stuldaca yatırdı  və onu gərək məclis sahibi kimi mən sürüyüb evinə aparaydım və sair… Ona görə qadını müvəqqəti olsa da unutdum.)

            -Qoqolun bir fikri var: yazıçının təmiz qəlbi olmalıdır. Mən bilmirəm, bu düzdür, ya yox, amma onu bilirəm ki, sənət adamı qəlbən təmiz olmasa, onu və onun yaratdıqlarını sevmək çətin olar. Arifin bir balaca rolu var, mozalanda çəkilib. Avtobus gedir. Bir qəşəng qız minir, su sonası kimi. Bir ələngə gədə də var, özü qırx kilo olar-olmaz, amma elə yayxanıb ki, iki yerin ikisini də zəbt eləyib. Bu azmış kimi əlini qıçının üstünə vurur və qıza  göz eləyir ki, gəl dizimin  üstündə otur. Bu vaxt bizim bu Arif, maşallah gövdəlidir axı, gəlib gədənin üstündə oturur və gədə yox olur. Düzdür, Arif boynuna almır, deyir o roldakı mən deyiləm, amma özüm ölüm Arifdir! İçək təmiz qəlbli dostların sağlığına, o cümlədən Arifin! – Arifi öpüb qədəhləri toqquşdururuq.

            Məmməd Elli tez kefləndi. Və ayağını dirədi ki, oxumaq istəyirəm. (Məmməd artıq ələyi ələnmiş şair dostumdur. Tək yaşayır. Hamımızdan yaşlıdır. Amma səsi var, “Sənsiz”i zor oxuyur. İntəhası onun “Sənsiz”ini  bu zıppıltıda kim dinləyəcək ki? Ona görə taksi çağırıb yola salıram və qayıdıb içəri girəndə bayaqkı qadının baxışları sancılır mənə. Dosdtlar da dəmləşiblər, mən yadlarından çıxmışam. Bir-birilərinə aman vermədən ucadan danışır, söyüş söyür, gülüşürlər. Ona görə  onlara hiss etdirmədən qadının masasına yaxınlaşıram.)

            -Üzr istəyirəm, bəlkə mənə bir sözünüz var? Bayaqdan…

            -Əyləşin, mümkünsə. Dostlarınız onsuz da sizi unutdular deyəsən. – Yanılmamışam. Dostların düşündüyü kimi şit adam deyilmiş. Ciddi birisiymiş.

            -Yeni  kitabınızda Eteridən nəsə  var?

            Heyrətlə  ona baxıram. Qırx yaşlarındadır. Ciddi və bir qədər də zəhmli təsir bağışlayır. Beləsinin burda – kafedə nə işi, yahu?

            -Niyə təəccüblənirsiniz? Mən Eterinin padruqasıyam. Özü də Bakıdadır.

            Heyrətlə qalxıram stuldan. Bu vaxt qələm dostlarım da sanki ayılıblar və mənə tərəf baxırlar. İçlərində oğlum yaşda olanları – gənclər də var. Ona görə özümü yığışdırıram.

            -Məni bağışlayın, bu gün kitabımın təqdimatıydı… Onu yuyuruq… Dostlarım da yaxşı uşaqlardılar, sənət adamlarıdır də… Söyüş-filanı gərək üzürlü sayasınız… Mən sizinlə sonra necə görüşə bilərəm?

            O tövrünü pozmur. Şirəsini sümürüb deyir:

            -Heç narahat olmayın. Bu bizim həyat tərzimizdir. Alışmışam artıq. Həəə, mən hələ buradayam. Gedin dostlarınızın yanına. Vaxt tapanda gələrsiniz. Mən gözləyərəm…

            Qayıtmağına qayıtdım, amma ürəyim qaldı bu müəmmalı qadının yanında. Mən axı macəra adamı deyiləm ki? Qaçmışam həmişə macəradan, romantik sərgüzəştlərdən, təsadüfi tanışlıqlardan… Amma neyləyim ki, gəlib məni tapır belə hədərə-hüdərə məsələlər. İşdə Hatəvanla olan macəra başıma oyun açmadımı? Arvadım az qala məndən ayrılacaqdı, güclə sovuşdurdum. Ya Bakı-Yeravan qatarında tanış olduğum erməni qızı Ritaya görə həftə səkkiz, mən doqquz Kafana qaçmırdımmı? Bir ay  getməmişdim,  vurub gəlmişdi Mincivana, məni axtarmışdı. Hələ o şairə xanım? Adını özüm yazmıram, çox məşhurdur, çənginə keçəni azı bir neçə ay fırlatmasa, buraxan deyildi – düz on iki yaş da məndən böyük idi…

            -Qardaş, deyəsən, civi səni mandraja salıb? – Nüsrətdir. Orta məktəb yoldaşım. Məclisdə yazıçı olmayan Ariflə odur. – Bəlkə o üç yüzlüyü də bu civi göndərib?

            “Hır” çəkib gülüşürlər və elə bil mən ayılıram. Sən öl, deyəsən, torbada pişik var.

            -Yox canım! Heç gör dəxli var?! O qohumlardan olacaq…

            -Özü də arvad qohumlarınnan! – bunu da gənc yazıçı deyir. Daha dili açılıb onun da. Bir azdan bizdən izahat-zad istəməsə yaxşıdır.

            Kabab gəlir və mən bizim masaya baxan qızın qulağına pıçıldayıram ki, xanımın masasına da bir şiş kabab aparsın. Qız əlini ağzına tutub gülür və o da mənim qulağıma pıçıldayır:

            -Məllim, Ruhəngiz xanım bizim müdirimizdir. Mən nə təhəri ona kabab apara bilərəm? Öldürər, e məni!

            Opba! Başlandı macəra. Bircə məclis tez bitsəydi!..

                                                                        ***

            Hamı gedib. Təkcə Arif getmir. Başa sala bilmirəm vəziyyəti. Vurmaq istəyir yenə. Amma ayaq üstdə güclə dayanır. Daha doğrusu, dayana bilmir. Eləcə çöküb stula. Yarıyuxuludur.

            Mənsə  xanımla üzbəüz əyləşmişəm.

            Qaraşındır, dik burunu, maya kimi, bayıra yoğrulmuş qalın dodaqları var. İncə belli, amma iri yanbızlıdır; danışanda ağappaq dişləri göz oxşayır. Dik döşləri qız məməsi  kimidir. “Yəqin ya doğmayıb, ya da əmizdirməyib” fikri keçir beynimdən və özümün özümə acığım tutur: heç gör hənanın yeridir?

             Ruhəngiz xanım siqaret çəkir. Mən isə sual verməyə də cəsarət etmirəm. İstəyirəm özü başlasın. Və gözucu telefonu çıxardıb saata baxıram. (Telefon çıxandan saat vurmuram.) Oy daaaa! On ikinin yarısıdır ki!

            – Görürəm, çox narahatsınız… Bu nədəndir? İçkidən, ya Eterinin şəhərdə olmasınnan?..

            -Yəqin hər ikisinnən… – Sakitcə dillənib onun incə barmaqlarının arasında tutduğu  filtiri qızılı haşiyəli  nazik siqaretə baxıb udqunuram. Altı ildir atmışam. Bəlkə ilk dəfədir belə şiddətlə siqaret istəyirəm. – Amma təbii ki, əsas Eteriyə görədir.

            -Hə, təxmin etmişdim… Buranı Eteriylə birgə almışıq. Bir il olar işlədirik. Sizin haqqınızda mənə danışmışdı. Dedim, o tanınan adamdır. Tapmaq asandır. İstəsən, axtararıq. Dedi, yox, gözləyək hələ. Və internetdə elanı görüb, gəldik təqdimata…

            -Gəldik? Necə yəni?

            -Hə, Eteri də gəlmişdi. Amma daldada dayanmışdı. Sizə  mane olmaq istəmədik. Dostunuz aktyoru gördük, yaxınlaşıb xahiş etdik ki, məclisi bizim kafeyə salsın.

            -Ola bilməz! Siz Arifi  hardan tanıyırdınız?!

            -Arif bəy bizim daimi müştərilərimizdəndir. Təqdimatda görəndə mən yaxınlaşdım ona…

            Başını stula qoyub xorna çəkən Arifi qanlı-qanlı süzürəm. Amma nahaq. Dünyadan  qəti xəbəri yoxdur. Ona görə xanıma sarı dönürəm:

            -Zərfi də siz qoymuşdunuz, eləmi?

            -Nə  zərf? Xeyr, xeyir, biz  on ədəd kitab alıb, oradan uzaqlaşmışıq…

            -Bəs Eteri?..

            -O bura gəlmir ki! Deyir, qadın içki içilən yerdə olmamalıdır…

            -Bəs neyləyək? Mən onu necə görəcəyəm?

            -İndi gecdir. Aktyoru da qaldır, gedin yatın, dincəlin. Sabah elə kafeyə  gələrsiniz. Mən həmişə burda oluram.

            Başımı qaldırıb qadına baxıram. Eteriyə bir az oxşarı var, amma deyil. Mənim Eterim (mənim ha!?) ayrı aləmdir. Onu heç kimlə müqayisə edə bilməzsən.

            Birdən içmək istəyirəm. Masamıza gəlib bir qədəh araq süzüb başıma çəkmək istəyəndə Arif arağın qədəhə töküləndə çıxardığı səsi duyubmuş kimi oyanır və qədəhini qarşıma qoyur:

            -Süz, qədeş!..

                                                                ***

            Ruhəngiz xanımın mobil telefonuna zəng gəlir. Deyir ki, Eteridir, indilərdə gələr.     

            Həyəcandan əllərim titrəyir. Elə bil ilk dəfə qızla görüşdüyüm gündür. Axı bu qadın, əslində mənim heç nəyimdir. Beş-altı gün evində qalmışam və… Zəhrimar və, çor və! Nə və?! Bu qadın sənin həyatında zəlzələ törətmədimi? Onun haqqında yazdıqlarına görə…

            Yaxşısı budur, qoy başdan danışım. Demək, siz yəqin ki, hekayənin birinci hissəsini oxumusunuz. Düzü, çox tərəddüd edirdim onu çap etdirməyə. Amma axırı ki, dözmədim. Məşhur saytlardan birində hekayə yayımlandı. Sonra daha bir neçə sayt verdi. Şoxtirajlı bir qəzet də məndən xəbərsiz çap elədi.

            Bir gün işə gələndə baxdım ki, pıçhapıçdır. İşçilər məni görəndə qarşılaşmamaq üçün yollarını dəyişirdilər. Hətta xətrimi çox istəyən cavan şöbə müdirimiz sarısını udmuşdu. Düzü, əvvəlcə özümü o yerə qoymadım. Nə var axı burda? Hekayədir də? Dövlət əleyhinə, yaxud antimilli nəsə bir şey yoxdur axı orada? Yəni bunlar “Anna Karenina”nı, “Madam Bovari”ni oxumayıblar? (Üzr istəyirəm, kiçik hekayəmi o nəhəng əsərlərlə müqayisə etmək istəmirəm, sadəcə yeri gəldi dedim.) Axı…

            Günorta yeməyə gedəndə gənclərdən biri ora-bura baxa-baxa mənə yanaşdı:

            -Müəllim, ehtiyatlı olun. Sizə qarşı nəsə hazırlayırlar…

            -Başa düşmürəm, axı burda nə var? Adi bir hekayədir də?

            -Biz gənclər sizi anlayırıq. Həqiqətən, bunlar yersiz hərəkət edirlər. Sizin hekayədə seksdən-filandan bəhs etməniz onların pisinə gəlib. İllah da müavin şahmatçı özünü təhqir olunmuş hesab edir…

            -O niyə?! – təəccüblə soruşdum.

            -Bilmirsiniz? O axı Eterinin kəndçisidir. Hələ deyilənə görə qohumdurlar… Deyirmiş ki, siz bilə-bilə yazmısınız bunu. Sataşmaq məqsədilə  qələmə almısız o hekayəni…

            Əlim üzümdə qaldı. Daha nə deyə bilərdim ki? Gör, bizi kimlər idarə edirlər?! Qadınların problemlərilə  ilgilənməli olan şəxs və onun müavin olduğu qurum “seks” sözündən qorxur. Bir kəndli xanımın ailə problemlərindən bəhs edən hekayədə qaldırılmış məsələni öyrənmək əvəzinə, bunu özünə təhqir kimi qəbul edir… Eh… Nəysə…

            İki gün sonra qurumun sədrinin adından xəbər göndərdilər ki, işlədiyim idarənin statusunu, onun  işçilərinin şərəf və ləyaqətinə nəzərə almadan təhqiramiz yazılar yazdığıma görə ərizəmi yazıb işdən gedim.

            Heç üzülmədim. (Əlbəttə, burası  xaric ki, gör kimlərlə işləmişəm bu illər boyu? ) Və darılmadan ərizəmi yazıb işdən çıxdım…

            …Hə, bax, həmin hekayə, daha doğrusu o hekayənin qəhrəmanı olan Eteri mənim həyatımda bir bomba təsiri buraxdı. İnanın ki, az qalıb iki il tamam olsun, bir gün də olmayıb, Eteri yadıma düşməsin. Hər dəfə qeyzlənmişəm ki, durub geyinim-keçinim, çantamı, kompyüterimi də götürüb gedim o rayon mərkəzinə bitişik kəndə, Eterinin qapısını döyüm, o adamı dağlayan səsini eşidim:

            -“Sabaxınız xeyir”… “Axibətiniz xeyir”… “Yiməginiz soyyuyub, yeqin”…. “Allah hər şedi gürür”… və ən çox da bu söz: “Siz allaxa inanursunuz?”…

            -Salam,  necasiniz? Axırı kin, süzü görməyima nasib oldunuz…

            Allah. Allah! Eteridir! Həmin Eteri! Gözəlliyi birə min artıb. O kənddə geyindiyi qara manaşka paltarında deyil təbii. İndi bir az yığcam geyinib, amma döşü-başı yenə bağlıdır. Yaşıla çalan donu dizindən aşağıdır. Donun parçasından düymələri olan bu geyim əyninə qutu kimi oturub. Alçaqdaban ayaqqabıdadır. Ayağının birini götürüb o birini qoyanda bədəni yumurta kimi yırğalanır – azacıq kökəldiyi hiss olunur. Boynunda donun üstündən salladığı qızıl boyunbağı var. O da bu şümşad bədənin yaraşığına bir ayrı rəng qatır.

            Özümü elə itirmişəm ki, bir müddət oturduğum yerdən qalxa bilmirəm. Handan-hana “Eteri!” deyib dururam. O əlini mənə uzadır. Beynimdən elə bil şimşək keçir: əyilib bu xanım əlləri öpürəm! O isə gülümsünüb əlini çəkir və Ruhəngiz xanımın əvvəlcədən ayırdığı yan otaqda qarşı-qarşıya əyləşirik. Ruhəngiz xanım “mən tapşırım çay gətirsinlər” deyib gedir və daha qayıtmır. Bu hərəkətlə bizi pis vəziyyətdə qoyur əslində. Onun yanımızda olması işimizə yarayırdı. İndi lal-dinməz bir-birimizə ha baxaq…

            Nəhayət, Eteri başını qaldırır.

            -Mən sizin olanları bilirəm… İşdən çıxmanızı, bizim şaxmatiskanın siza etdiklarını… Vicdanları yoxdur…

            -Olur belə şeylər… – Bir təhər dillənirəm. – Bir az özünüzdən danışın… Ruhəngiz xanım dedi, Bakıya köçmüsünüz? Bəs Revaz?

            -Revaz atasında qaldı… O xadisədən soxra man əri məkəməyə verdi. Biz ayrıldıx… Boşandı man… Man Moskva televiziyalarına baxaram xəmişə… İnaqda turetskilərə… Türklərdə bir xaroşiy veş yest… Kak muşşina, jenşini toji moqut skazat muşşinam: man sani boşayaram! Ya lyublyu eto slova! A mı tak qovarim: man boşandım… Znayte, ya emu i tak je skazal: man səni boşayıram!

            Mənim ona heyrətlə baxdığımı görüb qımışır:

           – Siz özünüz bilmədən… znayti, vı tolknuli menya… atkrıli qlaza… mən yatmışdı, siz oyatdınız… Siz olmasaydınız mən… mojet bıt, ya bıla myortva… O xər dəfə üstümə bıçaq gətirirdi… Bura baxın…

            O birdən sol qolunu örtmüş yaşıl paltarının qolunu yuxarı çırmədi və disrəyindən aşağı dərin bir yara yerinin üstünə qoydu əlini:

            -Smatriti… Vot, eto şram… tolko ni yedinstvenniy… İ zdes yest, i zdes, daje zdes…

            O əlini qarnının, yanbızının və hətta yuxa yerinin üstünə qoydu və gözləri doldu. Mən onun bu ala gözlərinə heç yaraşmayan bir gilə yaşı sağ əlimin baş barmağıyla sildim. Sonra onu özümə tərəf çəkib qucaqladım. Heç çəkinmədən qucağıma qısıldı və hıçqırdı.

            -Ya… Ya… Znayte? Bədbəxt qadın… Çox bədbəxt… O Revazımı aldı mannan…

            Mən diksindim və qışqırdım:

            -Mən sizə güclü vəkillər tutaram, biz uşağı qaytararıq!

            -Net, nilzya… – Ümidsiz halda dedi.

            -Niyə axı?!

            -Revazı inandırdılar ki, man pis qadın… O da mani qoyub atasına getdi… Kənddə xamı mana pis baxmağa başladı. Yenə Ruxa sağ olsun, mana əl tutdu, Bakıya gəlməyimdə o kömək oldu… Nu, özümün pulu vardı… Bu kafeni, kak eto slova… Xə, şərikli almışıx…

            -Hə, bunu bilirəm. Hətta mənim kitabımın təqdimatına da gəlmisiniz… – Gülə-gülə deyirəm.

            O da gülümsəməyə çalışır:

            -Xə… Gəldim mən də. İstədi ki, gələm mikrafonu alam, qışqıram,  deyam ki, man, man Eteriyam! Bu yazıçının geroyu! Eteri manam!.. Sonra sizin o rasskazınız var e, murdar əti satan kişi, ondan danışam, sonra kakoy to rasskaz yest, “Ulartı”, ili kak? O qız plen düşür e ermenilere… Onnan danışardım. Sonra da znayeş şto skazal bı? Kriçal i skazal şto, ya lyublu etoqo xoroşoqo çeloveka, krasivoqo pisatelya…

            Mənim key-key, heyrətlə ona baxdığımı görüb qaşlarını dartır, gözlərini oynadır (onda belə halı ilk dəfə görürəm – elə dedim ki, guya onunla 5-6 il bir yerdə olmuşam) və qəfildən deyir:

            -Biz Ruxa ilə getdik o kamiteye. Şaxmatistikanın qəbununda olduq. Man ona znayeş şto skazal? Skazal şto, tı ni jenşina, daje ni çelovek! Dedim man ki, san ana da deyilsen! Ana olan adam, o işi tutmaz axı… A tı çto zdelal? Bir yazıçını, bir atanı çörəyin bais eladin… Xə, vallax belə dedi!

            Mən söz tapa bilmirdim. Yarı rus, yarı azırbaycanca danışan bu gözəl xanımın danışığından çox nəfəsi, aurası məni vurmuşdu. Balaca uşağa dönmüşdüm. Tənqidi yazılarımda yerə-göyə sığmayan mən, bu xanımın yanında süddən ayrılan körpə kimiydim.

            -Bəs niyə Bakıya gəldiyinizi mənə bildirməmisiniz?

            -Eeeee… Siz mani tanıyırsız axı… Man, man… uzaqla yaxını bir bilirəm. Necə deyim axı: uzax aslində uzax deyil. O adam ki yaxınımdadı, o heç yoxdu manimçün… Amma siz uzaxda olanda da yaxınımdaydınız… Xə, bir də sizdən sonra man kitablar oxumaqa başladı. Siz ki adların çəkmişdiniz: Tolstoy, Qoqol, Dumbadze, Çexiov… Mopassan.. Onların kitabların tapdı, oxudu… Bir də sizin kitab…

            Təəccüblə ona baxıram. Əlibıçaqlı  ərinin qabağında cırılmış gecə  köynəyində əsim-əsim əsən Eteridən  əsər-əlamət qalmayıb. İndi o Qoqoldan, Çexovdan, Mopassandan danışır. Və mənim kitabımı… Dayan, dayan, axı o mənim ona verdiyim kitabı üstümə atmışdı ki, çox açıq-saçıq yazırsınız, bəs indi nə danışır bu: “Bir də sizin kitab”?..

            -Mənim kitabımı qaytarmışdınız axı?

            -Sizi yola salanda özüm özümə, toyes sizə qaytardığım kitabı snova sizdən ukral ya… – Bunu deyib bir gülür, bir gülür, deyirəm bu saat bu kafe onun gülüşünün cingiltisindən uçub üstümüzə töküləcək. Amma tez də özünü yığışdırıb ciddiləşir. – Da, vı vospitavali meya, kak uçitel… Patomu çto,  sizə man çok, çok sax olun demək istəyirəm…

            -Bəs oradakı evinizi kimə verdiniz?

            -Atdal…  Dva kvartirantı snyali… Mama tam, ana budit prosmatrivat dom… Ya seravno ni vernyus tuda. Vse konçina… Znayeş… Man… Ya… Stixi pişu…

            Göy cildli dəftəri çantasından çıxardıb mənə uzadır.

            -No… Na russkim…

            -Olsun, – deyib sevicək dəftəri alıram. İlk səhifədəki şeiri görüb tutuluram: “ Ласковые сны”. İçim silkələnir. “Tələbat özünə orqan yaradır” deyən dahi nə qədər haqlıymış. Mənim müti bir gözəl kimi qoyub gəldiyim Eteridən həyat nə düzəldib?

            Bu vaxt Ruhəngiz xanım gəlir və axşamkı gənc ovsant qız da ardınca daxil olub çay və kofe süzməyə başlayır. İçimdə dəhşət yanğı var. Bir mərhum şair dostum demişkən, bütöv çayxananı başıma çəksəm, sönməz bu yanğı…

                                                               ***

            Qəribədir. İkinci dəfə, iki il sonra  təsadüfən yenə həmin qatarda yazıçıyla yol yoldaşı olmuşuq. Məni əvvəl tanımadı. Kiçik netbukunu açıb nəsə oxuyurdu. Bir təhər söhbətə çəkdim. Və ordan-burdan danışa-danışa söz gəlib çıxdı onun işdən çıxmasına səbəb olan hekayənin üstünə. Dərdli adam danışan olar. Netbuku örtüb yuxarıda olub-bitənləri anlatdı. Sonra da gülümsündü və dedi:

            -Çox susadım. Bir çayxana olsaydı, başımıza çəkərdik!

            İkimiz də gülüşdük. Elə bu vaxt qatar bələdçisi birdəfəlik plastik  stəkanlarda çay gətirdi bizə. O plastik stəkanları süzüb gülümsədi:

            -Qatarlarda dəmir qabları olan şüşə stəkanlarda çay verərdilər e, yadınıza gəlir?.. Mən o çayların dadını heç yerdə görmədim… – Deyib notbukunu açdı. Mənimsə bir yığın sualım qalmışdı, heç birini verə bilmədim yazıçıya. O isə çayını içib öz aləminə qapıldı. 

                                                                                                  11-12 may 2015

     AZAD  QARADƏRƏLİ   

    Hekayə          

            -Zzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzz…..

            Bu səsin hardan gəldiyini kəsdirmək istəsəm də, fəhm edə bilmədim. Elə bil nəyisə aramsız surətdə kəsib-doğrayırdılar. Ya da sanasan adamı, yaxud heyvanı elektrikə qoşmuşdular. (Bunu görmüşdüm: kəndimizdə  Əmir adında ağıldan zayıl bir oğlan yerə düşmüş elektrik naqilinin yandırdığı çəpici xilas etmək istəyəndə özü də yanıb çəpicin leşinə qarışmışdı.)  Yaxud  haçansa gördüyüm  “Yaşıl mil” filmindəki kimi birini elektrik stuluna oturtmuşdular?.. Yanıq iyi də gəlirdi…

            Bu hətərən-pətərən düşüncələrdən xilas olmağa çalışsam da, bir şey alınmırdı. O səs get-gedə daha güclü, daha yaxından eşidilir, ruhunmu belə kəsib keçirdi. Hardasa kəshakəs idi…

                                     ***

            …-Sizi deyə bilmərəm, amma  gözümlə görmədiyim, əlimlə toxunmadığım, ruhumla duymadığım bir şey mənlik deyil…

            -Nə təhər yanı?

            -Məllim, elə de, biz də başa düşək dənə…

            Plasmas  fincandakı çayımdan bir qurtum alıram və bu taxta satan köpək uşaqlarını – taxtabaşları başa salmağa çalışıram:

            -Baxın bu fincana, bunda çay içəndə gözünü yum, guya hesab elə ki, sən xrustal stəkanda kəkotulu çay içirsən… Buna  özünü inandıra bilərsən?

            Nisbətən cavan Taxta mızıldanır:

            -Ə, bı kişi danışanda az qalıram gedəm özümü atam o içində beş ton mal olan TIR-ın altına də…

            Orta yaşlı  Taxta  əlini əlinə vurub gülür, sonra qışqıra-qışqıra (o, əslində qışqırmır, elə danışığı belədir) deyir:

            -Atoya nəhlət yalan deyən, bı məllim gipnozçudu! Mıyı nəşə deyirəm? Elə danışır ki, mən də istiyirəm başımı vuram duvara!

            Aşkar görünürdü ki, bu yazıqlar belə sözlər eşitməyiblər. Eşitdikləri ancaq qeybət, söyüş, bir də bir-birinə atış gəlmək olub. İndi mənim hərdən bunlara qoşulub nəsə danışmağım yazıqların nazik yerlərinə toxunur. Hə, bə nədi? Ən kobud, ən taxta, ən murdar insan da sonacan korlanmayıb. Əgər onun sinəsindəki ət parçası hələ döyünürsə, beyni pozulmayıbsa, demək ümidi üzmək olmaz.

            Mən yaşda olan Taxta o birilərdən fərqli olaraq hələ danışmır. Guya özünü ağır satır. Nazik siqaretini sümürüb bir az aralıda saxladığı ən son marka “NİSSAN-QAŞQAY” markalı maşınının açarını oynada-oynada haralara isə baxır və elə bil özünü bu məclisdə bilmir. Düzü, bu yaşıdım  Taxtadan heç vaxt xoşum gəlməyib, baxmayaraq ki, digər iki Taxtadan fərqli olaraq bu mənim yerlimdir.

            Nəysə, çox taxta-tuxta deyirəm, sizi də çaşdırıram. Məsələ belədir: mən yazıçıyam. Özü də başqalarından fərqli olaraq, gördüyümü yazıram. Elə buna görə də, işlədiyim qəzetdən çıxardıblar məni. Kitablarım  az-çox satılsa da, gəlir-filan yoxdur. Çünki nəşriyyatlar mənə hörmət edib kitabımı  pulsuz buraxsalar da, bir qəpik də  qonarar-filan ödəmirlər. Bilirəm, dünyanın heç bir yerində belə şey yoxdur, amma neyniyə billəm ki, mənim qismətimə  belə bir ölkədə yaşamaq nəsib olub?.. Həəə, nə başınızı ağrıdım, demək düz bir il işsiz gəzəndən sonra gəlib çıxmışam həmən bu taxta-şalban satılan yerə. Buranın sahibi kimdir, bilmirəm, heç bilmək də istəmirəm. (Yalançılar sözü, guya “91-lər”dən olan bir deputatdır. Əlinin üstdə əl olmayan bu adamın yuxarılarda bir sözü iki deyil.) Məni bura həmən bahalı maşının yiyəsi  yaşıdım Taxta çağırıb. Bilirdi ki, işsizəm, bilirdi ki, kompüterlə işləməyi bacarıram, bilirdi ki, dünyanın harasıyla desən beş dəqiqəyə facebok vasitəsilə əlaqə qura bilirəm… Xüləs, bilirdi ki, çox şey bacarıram. Ona görə mənə burda bir balaca kabinet kimi düzəltdirib, ayda 5-6 yüz dollar da maaş verir və deyir ki, bu xəbəri bura göndər: “Sizin əmanətiniz çatdı”. Bunu da bura: “Bizim vaqonlara  yaş taxta vurmayın, yolda əyilir, zay olur.” Bunu da bura: “Bizim şef sizin şefə salam deyir. Pulun qalanını göndərdik.” Və həkəza…

            Mən bunların söhbətinə-filanına az-az qoşuluram. İçki məclislərinə isə heç yovumaram. Bir dəfə xahiş-minnətlə oturdum, gördüm ləzzətini. Elə kobud zarafat edirlər ki, ətim çimçəşdi. Əgər o aldığım pulun dərdi olmasaydı, çətin ki, bir də buralara ayaq basaydım. Neynim, yoxa lənət…

            Son işlədiyim qəzetin qəribə adı vardı: “Unikal həyat”. Demək, baş redaktordur, mənəm, bir də  vaxtilə mənimlə radioda bir yerdə işləyən İmran  Su adlı gəncdir, oturmuşuq çayxanada. Mən konfet kağızını büküb qoydum boş stəkana, zatən daha çay da içməyəcəkdim. Bunu görən baş redaktor  barmağını stəkanıma uzatdı:

            -Bu nəzakətsizlikdir! Konfet kağızını çıxardın stəkandan!

            Təəccüblə ona baxdım və çiyinlərimi çəkdim. Amma o get-gedə qızışır və mənə əmr edirdi:

            -Götür deyirəm o konfet kağızını! Sən jurnalistsən, camaat səndən mədəniyyət əxz eləməlidir! Bizim mentalitetetimiz var? Bizim…

            Bəlkə də işimin xatirinə dözərdim. Amma bu gənc oğlan mənə elə baxırdı ki, elə bil baxışlarıyla yalvarırdı: “Nolar, məllim, sınmayın, bu itin cavabını verin…”

            Stəkandan konfet kağızını çıxartmağına çıxartdım, amma büküb düz baş redaktorun sifətinə çırparaq çayxananı tərk etdim. Beləcə, “Unukal həyat” unikallığını itirdi.

            Qoy bunu burda qoyum, sizə yazılarım çıxan  bir saytdan danışım.

            Deməli, eşitdim ki, təzə sayt açılır. Özü də ədəbiyyat-incəsənət yönümlü olacaq. Saytın rəhbəri olan xanımın bundan başqa düz üç saytı və iki qəzeti vardı. Mən bu holdinqin rəhbəri olan Nuran xanımı yaxşı tanısam da, (o, əvvəllər çox ciddi bir müxalifət qəzetində işləyirdi,  mən də orada çıxan bir jurnalda  çalışırdım; sonra qəzet də yönünü dəyişdi, xanım da keçdi hökümət tərəfə) saytlarının və qəzetlərinin pulunu kimlərin verdiyini bilmirdim. Amma yaxşı qonararları olduğunu deyirdilər. Mən də başladım ora köşələr, esselər yazmağa. İki-üç ay babat qonarar da verdilər. Hətta gənc baş redaktor facebokda divarıma yazmışdı ki, bir biz tərəfə gəlin, bəlkə ştat açıldı, sizin kimi bir ustaya ehtiyacımız var.

        Nəysə, ya allah, deyib, getdim  holdinqə.

        Əli qələm tutan bütün müxalifətçi yazarlar burdaydı. Gözüm kəlləmə çıxdı: həm radikal köşə yazarı, həm romançı, həm də şair kimi ad çıxardan  Hörmüz  Müşərrəf ( biz onu belə çağırardıq) quzu balası kimi oturub hansısa  oliqarxın  saxladığı müğınninin  alt paltarının rəngindən, maşınının qiymətindən bəhs edən məqaləni ciddi-cəhdlə redəktə edirdi.  Eni ilə boyu bir olan Rəfiqə  Rəqibqızı  hansısa gənc şairi salmışdı çənəsinin altına, ona poetik mətnin kreativ gələnəklərini izah edirdi. (Bu xanım bir zaman dərs dediyim yaradıcılıq studiyasında çalışırdı və bir gün gəlib mənim dərsimdə oturdu, başladı özü üçün qeydlər eləməyə… elə o “qeydlər” mənim axırıma çıxdı – xanımın casusluq məharəti məni işimdən elədi, özü də işdən azad etmə əmrində yazmışdılar ki, tələbələrin xahişi ilə filankəs studiyada mühazirə söyləməkdən azad edilir… bunu mənə sonralar tələbələr danışmışdılar.) Məni görən kimi hamısı aldı üstümü, qucaqladılıar, öpdülər… Dizinin arasına qoyduğu “Zolotoy kalço” arağından süzüb asta-asta vuran baş redaktor (o vaxtilə adı dillər əzbəri bir şair idi, bu saytın pulları istedadının axırına çıxdı) dili dolaşa-dolaşa  mənə xoş gəldin elədi. Haşan-kaşanla məni apardılar şef xanımın yanına.  Vaxtilə suyuşirin bir qız olan Nuran xanım indi  köhnə qarfiniyalar kimi geyinmiş, xanım-xatın bir gəlin olmuşdu. Düzü, elə onda da kəsirdim bundan, amma hamımızın hörmət bəslədiyimiz  yaraşıqlı bir zabitlə gəzirdi deyin, özümü yığışdırırdım. Nəysə, xanımı təpədən dırnağa süzüb salam verdim. O da mənə yarıkönül əleyk eləyib başladı kompüterdə nəsə axtarmağa. “Dur get var ki, gəl otur ondan yaxşıdı” misalını düşünüb  qımzanmaq istədim, xanım bunu görüb əlini əlimin üstə qoydu, soyuq-soyuq gülümsündü:

            -Bağışlayın, əlimdə elə vacib iş var ki… siz luçşe gələn həftə gəlin, ya da o biri… ya da ki heç gəlməyin, mən sizi çağırtdıraram…

            Mənim it sifətim çönürdü yavaş-yavaş. (Bir qadın tanıyırdım: oğluna elçiliyə gələndə demişdi ki, gədəmizin bir həlim xasiyyəti var, murdar suya qoy, iç. Elə ki toy oldu, gəlinlərini apardılar, toydan bircə ay sonra  qudasına azaylanmışdı: bacı, bizim gədənin bir murdar xasiyyəti var, deməli dəyil… qıza deynən, cavab-zad qaytarmasın, vurub eləyər, qana düşərik… hə, çox murdar xasiyyəti var… İndi mənim də o xanım demiş, murdar xasiyyətim qayıdırdı.)

            -Zabit dostumuz necədir? Mayoru deyirəm? Görüşüb-eləyirsiniz yenə?

            Qadın suya döndü. Dedim bu saat axıb töküləcək kompüterin klaviaturasını zay eləyəcək. “Iıı” elədi və daha səsi çıxmadı. Üzünə çökən meyit rəngi  gözəlliyini  də bircə anda heç elədi.

            Mən bilirdim ki, o zabit bunun qızlığını alandan sonra bir-iki ay da fırladıb,  atmışdı. Bu da həmin müxalifət qəzetindəki oğlanlarla qarpışa-qarpışa bir gün  döyüş zonasındakı rayonların birinə gedib çıxır və necə olursa, həmin rayonun icra başçısı ilə tanış olur və başçı onu  neçə aysa rayonda saxlayır. Elə o ilin payızında keçirilən parlament seçkilərində başçının məsləhətiylə müxalifətçi kimi  deputatlığa namizədliyini irəli sürürlər həmin rayondan. Həm müxalifət adı, həm başçının hörmət-izzəti və pulu işə yarayır – xanım deputat olur. (Əslində başçı respublikada nüfuzu olan adam idi. Qardaşı da böyük vəzifə sahibi olmuşdu. Hər iki tərəfdə başçının sözü keçirdi. Özü deyirmiş: “Mən həm oranın adamıyam, həm buranın, lap dubel beşlik kimi” – domino həvəskarları bilər bunun mənasın.) Elə əli mandata çatan kimi də müxalifətə tüpürüb keçdi hakimiyyətin tərəfinə. Və bir-iki il də həmin başçıyla orda-burda fırlandıqdan sonra, yığışıb el adətincə deputat xanımı bir oğlan uşağına ərə verdilər. Bu da şeyin açıb, doğdu, tökdü. Və hər uşaq doğulduqca, üstünə sultan suyu çəkildi elə bil: bir gözəlləşdi ki, Molla Pənah demişkən, yeməli bir xanım oldu…

            …-Mən indi ərli qadınam, nə zabit? Siz məni kiminləsə dəyişik salmısınız deyəsən?

            Dostlar  vəziyyətin qəlizləşdiyini görüb bir-bir kabinetdən çıxmışdılar. Qalmışdıq ikimiz. O yazıq-yazıq üzümə baxdı və ağlamsındı:

            -Canım, mən səni işə götürə bilmərəm, tapşırıq var… Oradan (bu sözü xüsusi vurğuyla söylədi – nağılçı) ad-soyadının üstündən xətt çəkiblər… gərək üzürlü sayasan… mayoru isə on ildir görmürəm… mən indi ərdəyəm, dörd uşaq anasıyam…

            Qapıdan çıxanda bir də dönüb ona baxdım: keçməli şey deyildi yanmış. O zabitə də, başçıya da, hələ o yetim gədəyə də paxıllığım tutdu. Amma daha məndən keçmişdi. (Babamsa deyərdi:”Saqqal məndən gedəndən sonra getsin itin götündə bitsin.”)

            Hə, şüşəli arakəsmələrdə əyləşən dostlar qapıları kip bağlamışdılar. Təkcə gənc şairin mənasını anlaya bilmədiyim boğuq səsi gəlirdi. Dəmləşmişdi deyəsən.

                                        ***

            Yaşıdım Taxta bir bakal pivəni ağzını marçıldada-marçıldada içir və içə-içə qəfildən şaqqa çəkib gülür. Dedim axı, bu adam mənim yerlimdir. (Bu sözdən bərk acığım gəlirdi, amma işsiz küçələrdə it döyənəcən. Elə ki, qəzet-sayt qapılarında üzümün suyu töküldü, əlacımı allah kəsdi, həmən bu “yerli” sözü karıma gəldi. Təkcə yerlilərim mənə qapı açdı, cibimə pul basan kim, mənə qonaqlıq verən kim, kitablarımın təqdimatında 10-15 kitabı pulla alıb dost-tanışa bağışlayan kim… nəhayət, bu yaşıdım Taxta da mənə burada bir iş yeri fason bir şey düzəltdi… ) Amma neynirsən, bu adamdan  həmişə acığım gəlib, indi də zəndeyi-zəhləm gedir. Di gəl, üzə vurmuram. Əlacımı allah kəsib…

            Hə, bu it oğlunun bir xasiyyəti var ki, qarşısındakını alçaltmaqdan həzz alır. Düzdür, mənə bunu edə bilməz, amma o biri Taxtalara (əslində onun əlinin altında işləyənlərdi bunlar) elədiyini eləyir. Bir dəfə birinin dalına əlini çəkib, “türklər demiş, nə zor kalçan var ə?!” dedi. O da qayıtdı ki, qanacağın olsun, məllim eşidir. Başqa birisini isə göz-görəti alçaltmışdı bizlərin yanında:”Ə, yaxşı kişinin arvadı qoyub getməz, yəqin sənin şeyində əngəl varmış.” (Bu yetimin arvadı öz doğma bacısı oğluna qoşulub qaçmışdı Rusetə. Kişi yana-yana deyirdi ki, bacım öləndə bu oğraş gədənin dörd yaşı vardı. Dizimin üstə saxlamışam onu. Sonra da mən köçdüm şəhərə, onu da özümlə gətirdim. Oxudu, ali məktəbə girdi, heç girməyəydi, beş il də evimdə qalıb universitetdə oxudu. Elə diplom alan günün səhəri – heç almayaydı, sağlığına qismət olmayaydı – arvadı da götürüb aradan çıxdı. Evdə olub-qalan pulumu, arvadın qızıllarını da aparmışdılar. İndi qalmışam iki körpənin əlində…) Kişi üzünü yana çevirib ağladı, elə ağlaya-ağlaya da durub məclisdən getdi… O biri Taxtalar xahiş-minnətlə geri qaytardılar.

            …Hə, indi dəstətufaq əlimizə yaxşı pul keçib. Yəni bu maaşa daxil deyil, ov kimi bir şeydir – vaqondan düz  on beş kub artıq taxta çıxıb. (Əvvəllər belə şey olanda  mənim yaşıdım olan yerlim Taxta ilə bunların arasında qırğın düşərmiş. Mən bura gələndən sonra şərt kəsdim ki, allahın verdiyi qismət ya hamının arasında bölünməlidir, ya da puluna yeyib-içmək təşkil eləyin, xərcə-borca düşənə, ölüsü, xəstəsi olana əl tutun və sair.) Biz indi bunu, adətən, yeyib-içməyə sərf edirik. Bu gün yenə yığışıblar. Nə qədər dirəşsəm də, olmadı, yalvar-yapışla məni də öz kampaniyalarına qatdılar. Elə taxta-tuxtanın arasındaca  stol-stul düzəldib oturmuşuq. Kolbasa, sosiska, pomidor-yumurta çığırtması, motal pendiri, acı-qıcı, yarpız, sarımsaq tutması, pivə, noxud və təbii ki, araq. Vur ki vurassan… (Bu arada yadıma Araz kafesi və ora yığışan yazıçı dostlarım düşür. Oradakı taxtalarla buradakıların  tək bircə fərqi var: bunlar bir az kobud, onlar bir az mədənidirlər. Amma nəticədə hər ikisi taxtayla həmqafiyədir: saxta…)

         …-Sizi deyə bilmərəm, amma  gözümlə görmədiyim, əlimlə toxunmadığım, ruhumla duymadığım bir şey mənlik deyil…

            …Buracan bilirsiniz artıq. Hamısı hüdü-hüdü üzümə baxırlar. Və birdəncə yaşıdım olan Taxta bir də qəhqəhə çəkir. Hamı səksəkə içində ona baxır. Nədən ki, bu adam yaxşı söz danışmaz ömründə. Yenə nəsə ovqatımızı təlx edən söz deməsə yaxşıdır…

            -İyirmi il qabağın söhbətidi. Demək, rayona panika düşüb, inəyin çatılayan qaçır Araz səmtə. Mənim də onda MAZ maşınım var, ev-eşiyin ağır-yöngülün yığmışam içinə, arvad-uşağı basmışam kabinkaya, sürürəm Araz qırağına. Bir də gördüm Məçiynən nənəsi durublar yolun qırağında. (Dayan e, bı Məçini siz tanımırsıız axı…. Hə, bı Məçi ki var, elə mənnən yaşıd olardı. Amma ağıldan qıvraxdı. Birinci sinifdən çıxartmışdılar məktəbdən. Səkkizəcən sayırdı, ona da səkkiz deyəmmirdi, sıkkız deyirdi… ha-ha-haaaaaa… Nə başıızı ağrıdım, Məçinin boyu çıxsa da, ağlı çıxmadı, elə xəydi ki,  xəy. Onnan cıqqılı oğlanlar qanfet verib aparırdılar dərəyə, şalvarını sivirib, məllim də bağışlasın, zad eliyirdilər… Hə, Məçi belə Məçiydi…) Həəəə,  nənə-bala hərəsi də bir yorğan-döşək şəllənmişdilər dallarına… Beş-altı keçini də qatmışdılar qabaqlarına. Maşını saxladım, soruşdum ki, Məçi, hara belə? Nə desə yaxşıdı? İçini çəkə-çəkə qayıtdı  ki, Ayazda çimməğa cediyiy… Ha-ha-ha-ha-haaaa!… Day öldüm e gülməkdən. Dedim, Məçi, tüpürün yerə, bırda gözdüyün, yükü Araz qırağına boşaldım, tüpürcəyiniz quruyuncan gəlirəm… Ha-ha-ha-ha-ha-haaaa!..

            Arağın odu yaxmışdı bunları. O biri taxtalar da qoşulmuşdular buna qaqqıldaşırdılar. Təkcə mən gülə bilmirdim. Acıqlı-acıqlı qayıtdım buna ki:

            -Getdin onların dalıncan?

            -Məllim, nə getmək!? Ha-ha-ha-haaaa! Erməni daldan qısnaşdırır, geri qayıtmaqmı olardı?!. Hələ sən dalına bax: mənnən sonra kim maşını saxlayıb bınnarı da götürə, nənə-bala deyiblər ki, bizim öz maşınımız var, gedin, gəlib bizi aparacaxlar… ha-ha-ha-haaaa…

            Taxtalardan biri – nisbətən cavan Taxta – elə bil sərxoşluqdan ayıldı, başını qaldırıb dik bu yaşıdım olan nadürüst Taxtanın üzünə baxdı və dedi:

            -Bəs onları oradan aparan olmayıb?

            -Olub, həlbəttə olub! Ermənilər gəlib aparmışdılar… Deyir toka verirmişlər ki, bildiyi dövlət sirrlərini öyrənsinlər… Bı da səkkizəcən sayırmış, səkkizi də sıkkız deyirmiş… Ha-ha-ha-haaa!

            Əlimdəki yarım bakal pivəni bu əclafın sifətinə atıb buradan uzaqlaşıram. Arxamca bərk söyüş-savaş səsləri gəlir. Deyəsən bir-birilərinə giriblər.

             Dərnəgülün bu toz-dumanında boğuluram. Dişlərim az qalır kilitlənə. Arağın təsirindən başım da gicəllənir. Hardansa  dara düşmüş gənc qız cığırtısına oxşar bir səs gəlir:

            -Zzzzzzzzzzzzzzzzzzzzzz….

            Hələ yanıq qoxusu da duyulur. (Yəqin taxta kəsirlər, elektrik mişarının dişləri kütəlib, taxtanı yandırır.) Sanasan  ki, bədənimə elektrik veriblər. Ömrümdə görmədiyim  Məçi gözümün önündən getmir – bədənində gəzən, elektrik cərəyanından atılıb düşür,  sonra əllərini elektrik mişarının ağzına verir və mişar əl-qolunu kəsib atır; indi də kəsik qollarından qan süzülə-süzülə əyilib-düzəlir. Elə bil ondan mənə də elektrik keçib… Handan-hana  anlayıram: tək elektrik məsələsi deyil –  növbəti işsizlik dörünün  xofu gəlir üstümə…

    27 aprel 2014