28/05/2026
XƏBƏR LENTİ
Search
MENYU
mobile-logo
Ana səhifə / Posts Tagged "Kamran Su"

GÜNDƏM
0

Kamran Su 

Pargiter 1962:2

 

Getdiyimiz yerdə bizi heç nə və hec kim gözləmir, insan getdiyi hər yerdə, hər şeyi özüylə aparır.

E.Remark

 

Bundan 24 il əvvəl, avqustun 15-də “SSRİ”-nin məşhur “KİNO” qrupunun solisti Viktor Çoy, Latviyanın Sloko-Talsi avtomobil yolunun 35-ci kilometrliyində keçirdiyi qəza nəticəsində ölür. Cəmi 1 il sonra avqustun 26-sında Kremlin üstündəki bayraq endirilir və rəsmilər “SSRİ” rəsmi şəkildə süqutunu bildirirlər.

80-ci illərin sonunda ortaya çıxan bütün rok qrupları “Piliqrim”, “Abzats”, “Palata № 6”, “Splin”, “Akvarium”, “Aqata Kristi”, “Bi-2”, “Naitilus Pompilus” qrupları eləcə də “Kino” qrupunun heyəti arzularına çatırlar. Dünyadakı bütün coğrafi xəritələr dəyişilmişdi. Artıq yer üzündə nəhəng“SSRI”imperiyası adanda bir yer yox idi. Bütün yollar Amerikaya aparırıdı.

 Kino qrupu

Cəmi bir neçə gün sonra “Nautilus Pompilus” qrupunun əfsanə solisti Vladimir Butusov ilk dəfə  Amerikaya gedir və özünün ən məşhur mahnısı olan “Good Bye Amerika” mahnısı öz əhəmiyyətini itirir. Yeri gəlmişkən bu mahnının sözlərində deyilirdi ki, Butusov heç vaxt Amerikanı görə bilməyəcək. Bəlkə də bu mahnını Çoy oxumalı idi, çünki Çoy həqiqətən də heç vaxt Amerikanı görə bilmədi. Bir tərəfdən Çoyu bu mənada bədbəxt insan hesab etmək olar, insanın bütün ömrü boyu bi məqsəd uğrunda mübarizə aparıb o məqsədə çatmadan ölməsindən daha bədbəxt nə ola bilər?! Digər tərəfdən isə Çoy xoşbəxt idi, çünki “SSRİ”-nin süqutundan sonrakı vəziyyəti görə bilmədi. Axı Çoy belə istəmirdi. O və digərləri hər şeyin başqa cür olacağını düşünürdülər. Elə bilirdilər ki, “SSRİ” dağılsa hər şey yaxşı olacaq. Dövlət dairələrində işləyən adamlardan tutmuş sadə müəllimlərə kimi onlara nifrət edən hər kəs bir gündə onları başa düşəcək, dəstəkləyəcək. Yaxın tarixdəki hadisələr isə göstərdi ki, onların vətənini daha amansız diktarorlar gözləyir. Siyasətçilər yenə onlara nifrət edir, müəllimlərsə hələ də onlara başıpozuq kütlələr kimi baxır, qadağalar isə həmişə var.  Görünən o idi ki, çox şey dəyişməmişdi.

   Gecələrin birində qəfildən “facebook” hesabıma bir mesaj gəlir. Bu Cəfər Cabbarlı adına “Azərbaycanfilm” kinostudyasının çox hörmətli və bir az da müammalı rejissoru Rüfət Əsodov idi. Qəribə olsa da Rüfət bəy təxminən bir bundan əvvəl bir yazı üstündə etdiyimiz mübahisədən mənim inciyib, incimədiyimi soruşdu? Mən də cavabında dedim ki, inciyib eləməmişəm, hətda yenidən səmimiyyətimizin yaranması üçün əlavə də etdim ki, əgər o razılıq versə mən ondan bu yaxınlarda müsahibə də götürə bilərəm. Və bu yerdə Rüfət bəy ikinci gözlənilməz zərbəni vurdu. Gecə saat 4 idi, 40 saata yaxın idi ki, yatmırdım, stolun üstündəki iki külqabının ikisi də siqaret kötükləri ilə dolub daşırdı. Və Rüfət müəllim heç gözləmədiyim halda yazdı ki, “Söhbət müsahibədən getmir əziz qardaşım, Bodrov ötkəm müəllimin qrup yoldaşı olub”. Mən söhbətin hazırda “Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universtetinin” dekanı Ötkəm İsgəndovdan və məşhur rus rejissoru Sergey Bodrovdan (ata) getdiyini həmin an başa düşdüm. Çünki bir il əvvəl etdiyimiz mühabisənin içində bu adlar da keçmişdi. Düşünməyə başladım. Təxminən 10 dəqiqə sonra Rüfət bəyə yazdım ki, söhbət artıq müsahibədən gedir, biz oturub danışmalıyıq. Rüfət bəy mənim təklifimə fikir verməyib yazdı; (Rüfət bəyin mesajının bir vergülünü də dəyişdirmədən yazıram) “O,filmdə gedən söhbət…REJİSSORUN(rəhmətlik,bəlkədə”qeyri rəhmətlik” BALABANOVUN FİKİRLƏRİ İDİ…MƏN ONU,PETERBURGDAN TANIYIRDIM…ONDAN, HEMİŞƏ SORUŞURDUM Kİ, SƏN DOGURDAN, FİKİRLƏŞİRSƏN Kİ, QAFQAZLILAR…BUDUR…! O, DA TAM SƏMİMİ DEYİRDİ Kİ, QAFDAQLILAR…BUDUR…və filmlərində də QAFQAZLILARI…” belə göstərirdi….”

Bu dəfə isə söhbət rejissor Aleksandr Balabanovun 1997-ci ildə çəkdiyi məşhur “Brat” filmindən gedirdi. Mən Balabanovun qafqazlılara nifrət etdiyini bilirdim. Təkcə “Brat” filmində aktyor Danila Baqrovun (Sergey Bodrov – oğul) qafqazlı lotu ilə (erməni) olan kadrdakı dialoqundan bunu başa düşmək olardı.

Heç özüm də bilmədən Rüfət bəyə yazdım ki, bəli amma Balabanovu təkcə “Qruz 200” filminə görə bağışlamaq olardı. Necə ki, 1995-ci ildə Kustritça əsəbləşib bir Serb vətəndaşını duelə dəvət edəndə, dəvət etdiyi adam sırf sənət qatili olmamaq üçün Kustritçanın duel təklifini qəbul etməmişdi. Bizim Rüfət bəylə qısa sosial şəbəkə dialoqumuz elə bu cümlələrdə də bitdi.

Bəli, Balabanovun qafqazlılara nifrəti böyük idi. Mən söhbəti gətirib Balabanovun üstünə təsadüfən çıxarmadım. Balabanov da “SSRİ”nin dağılmasını həyat qayəsinə çevirən adamlardan biri idi. O “Xalqlar Dostluğuna” nifrət edirdi, müxtəlif millətlərin gəlib Moskva mehmanxanalarında istirahət etməsinə, Leninqrad parklarında gəzişməsinə, Soçi restoranlarında yeyib-içməsinə dözə bilmirdi. O bu sistemjn çökməsini lap çox arzulayırdı. Çox yaxın dostları ilə söhbətlərində bunu tez-tez dilinə gətirirdi. Və bu günə qədər də, heç kim rus etriraz musiqisinə öz filmlərində bu qədər rol verməyib. Onun çəkdiyi “Brat“və “Brat – 2” filmlərinin hər ikisinin soundtracklarində “Aqat Kristi”, “Bi-2”, “Kino”, “Nautilus Pompilus”, “Splin”qruplarının mahnıları yer alır. 

Remark

İki il bundan qabaq Remarkın “Zəfər Tağı” romanını çox qəribə bir abu-hava oxuyub bitirdim. Bu adam nə etmək istəyir? Nəyə nail olmaq istəyir. Axı o kifayət qədər ağıllı, savadlı adamdır. Kabil küçələrində marixuana satan əfqanlar kimi hər şeyə laqeyd yanaşmağa onun nə məcbur edir? O həkimdir, özü də çox savadlı həkimdir. Buna baxmayaraq o Fransada qaçaq yaşyır, demək olar ki, qəpik-quruş qazanır. O işləyib pul qazanmalıdır. Bəlkə də Amerikaya qaçmalıdır.. Nasist Almaniyanısının beş addımlığında Fransada səfil kimi yaşayıb o fahişə Joanla çirkli yataqxanalarda yaşamağn nə anlamı var? Remark niyə özünün ən məşhur personajını Paris küçələrində səfil kimi süründürür? Bu sualın cavabını mən verə bilmərəm. Bəlkə də həqiqətə uyğun bir şey uydurub yaza bilərəm amma istəmirəm. Sadəcə olaraq həmişə arzulamışam ki, Remark öz “Zəfər Tağı”sını yazanda onu gizlincə cəmi beşcə dəqiqə izləyə bilərdim. Bəlkə də Doktor Ravikin əlində imkan olsaydı niderlandlı rejissor Aleks Van Varmerdamın “Ober” filmindəki Edgar kimi gəlib öz ssenaristinin yaxasından yapışardı ki, mənə niyə bu həyatı yaşadırsan? Amma mən hardasa inanıram ki, Remark öz personajı olan Doktor Raviki elə sehrləyib, onun beynini elə doldurub ki, Ravikin əlində imkan olsa belə Remarka qarşı üsyan etməzdi… Əlavə olaraq onu da deyim ki, bəlkə də, Remanrkın Doktor Ravikin dilindən dediyi “Getdiyimiz yerdə bizi heç nə və hec kim gözləmir, insan getdiyi hər yerdə, hər şeyi özüylə aparır” fikiri də ondakı getmə həvəsinin qarşısını alırdı. Çünki bütün insanlar həmişə həyata sıfırdan başlamaq istəyirlər. Yeni yerlərə gedib, yeni adamlarla tanışmaq və yeni insan olmaq. Remark isə cəmi bir cümlə bu tezisi darmadağın edir və cəmi bir cümlə ilə başa salır ki, uzaqdakı otlar göründüyü qədər yaşıl deyil. Getmək heç nəyi dəyişmir.

Baxın, Çoy getmək istəyib gedə bilməyənlərdəndir, Butusov getmək istəyib gedə bilənlərdəndir, Ravik isə getmək istəməyib getməyənlərdəndir. Və onları heç biri ayrı-ayrılıqda xoşbəxt deyil. Bəlkə də Aleksandr Balabanov sağ olsaydı bu üç adamın həyatını kəsişən nöqtələrindən nə vaxtsa bir film çəkərdi.

 Viktor Çoy

Bugünsə çox təəssüf ki, nə Çoy, nə Balabanov, nə Sergey Bodrov, nə də “Getdiyimiz yerdə, bizi heç kim və heç kim gözləmir” deyən Remark var. Tarixin və Taleyin ən böyük vəfasızlığı onları da harasa uzaqlara bir yerə aparıb.

 

P.S: Yazını bitirdikdən sonra nə qədər fikirləşdimsə yazıya bir ad qoya bilmədim ona görə də stolun üstündə gözümə dəyən ilk kitabdan Frans Vimmerin “Kültürlərarası fəlsəfə” kitabını açıb bir söz və bir neçə rəqəm götürüb yazının başlığını elə çıxartdım. 

P.S.S: Onsuz da adların və hadisələrin heç bir əhəmiyyəti yoxdur, bir gün hər şey unudulacaq. Bugünə qədər unudulmamağımızın səbəbi isə təkcə öz növümüzdən olanların hələ də yaşamasıdır.

 

Ardı olmalıdır.

 

Kamran Su

GÜNDƏM
0

Kamran Su

                 Pablo Eskobar və Rəsulzadələr

Bu yazının başlığını “Rəzulzadə Kimdir” və yaxud “Kimdir Rəzulzadə” qoymaq istəmirəm. Çünki mənim Rəsulzadə haqqında bildiklərim bu başlığı çıxarmaq üçün yetərli deyil, qoy bu işlə Rəsulzadəşünaslar məşğul olsunlar. Amma onlara hələ 23 yaşında olub dünyanı tam dərk etməmiş bir gənc məsləhəti də verim, Rəzulzadədə “şünaslıq” bir şey yoxdur, gedib daha ciddi işlərlə məşğul olun, məsələn öz həyətyanı sahənizdə kartof-soğan əkə bilərsiniz. Yazının bu yerində özümü saxlaya bilməyib “Kimdir Rəsulzadə” sualını qoyuram ortalığa. Kimdir Rəsulzadə? Azərbaycan Müstəqil Cümhuriyyətinin qurucusu!

Hələ 20-ci əsrin əvvələrində Çar Rusiyasının əjdaha kimi ağzını açıb hər şeyi udmağa hazır olduğu bir müddətdə müstəqil bir cümhuriyyət qurmaq. Əhsən, səd əhsən! Amma gərək bağışlayasınız mən Rəzulzadəni qəhraman hesab edə bilmirəm. Çünki mənim nəzərimdə hamı qəhrəman ola bilər. Amma əsas qəhramanlıq qəhramanlığını sonuna kimi qoruyub saxlayanlardır. Başqa sözlə Rəsulzadə orda, o cümuriyyətin mərkəzində qurulmuş barrikadaların birində ölməli idi. Lazım olsa heç onun meyidi də tapılmamalı idi. Amma bildiyiniz, bildiyimiz kimi Rəsulzadə ikinci yolu seçdi. O sadəcə olaraq ölkəni tərk etdi, hansı ki, illər sonra ən böyük Rəsulzadə heyranı, Rəsulzadə davamçısı da onun yolunu seçdi. Doğrudur, o Rəsulzadə kimi başqa ölkəyə yox doğulduğu kəndə, Kələkiyə çıxıb getdi amma nəticə olaraq hər ikisi getmiş sayılır. Başqa sözlə hər ikisi QAÇDILAR.

Bəs niyə çeçenlərin ölməz lideri, Çeçenistanın ilk prezidenti olan Cövhar Dudayev qaçmadı? Niyə Çhe Guevera qaçmadı? Niyə allahın narkobaronu Pablo Eskobar qaçmadı? Halbuki onun qarşısında ağzından süd iyi gələn, rəhmətlik Heydər Əliyevin çağırışlarını dinləyib silahı yerə qoyan, heç bir ciddi hərbi rütbəsi olmayan Surət Hüseynov yox, dünyanın ən güclü dövlətinin xüsusi xidmət orqanları durmuşdu.

Bəlkə ona görə ki, Kolumbiyada “İgidlik ondur doqquzu qaçmaqdır” kimi bir atalar məsəli yoxdur? Niyə bizim atalar həmişə qaçmaqdan, qaçırmaqdan misal gətiriblər. Niyə bizim nağıllarımızda, dastanlarımızda qəhrəmanlarımız həmişə çətinə düşən kimi qaçıblar. Lütfən məni yalnış anlamayın, mən bu ölkənin vətəndaşıyam, cibimdə yaşıl rəngli pasport gəzdirirəm. Bəlkə mən hələ uşağam başa düşmürəm. Onda başa salın məni.

Başa salın ki, nəyə görə 1991-ci ildə yaranmış Azərbaycan Respubilkasının ilk prezidenti Ayaz Mütəllibov Rusiyaya qaçdı. Başa salın məni, mənim baş nazirim Rəsul Quliyev niyə Amerikaya qaçdı? Niyə hamı bu ölkədən baş götürüb qaçır? Niyə mən öz vətənimi qoyub gəlib Türkiyədə çörək dilənirəm? Niyə başqaları min bir bəhanə ilə Hollandiyaya, Almaniyaya qaçır? Biz niyə bu gündəyik axı?

Bilmirəm bəlkə də çoxlarınızın xəbəri yoxdur amma bu gün bizi qıraq yerdə tanıyıb it yerinə qoyan yoxdur. Cəmi bir ovuc millət olan çeçenləri bizdən daha çox tanıyırlar. Azərbaycan deyəndə ya petrol ya da İlham Əliyev yadlarına düşür. Halbuki heç bir ölkə öz prezidenti ilə tanınmır, əksinə prezident ölkə ilə tanınır. Məsələn Amerika deyəndə Barak Obama yada düşmür, Barak Obama deyəndə Amerika yada düşür. Niyə? Bəs hanı 50 milyondan çox azərbaycanlı? Burda gəlin sizə bir fakt da deyim, dünyada heç bir millətin 20 faizi öz ölkəsində, 80 faizi başqa ölkələrdə yaşamır tək azərbaycanlılardan başqa. Bax bu da qaçmağımızın məharətdir. Qaçmışıq, tarix boyu qaçmışıq. Əvvəlcə liderlərimiz, arxasınca da sadə vətəndaşlarımız qaçmışıq. Yox, özümüz özümüzdən qaçmamışıq, sadəcə yaşadığımız yerlərdən qaçmışıq. Özümüz-özümdən qaçsaydıq indi bəlkə də axırımız bir yerə gəlib çıxmışdı.

Bilmirəm bəlkə də təsadüfdür amma bu gün də biz hər vəclə dünyaya Qarabağ həqiqətlərini çatdırmaq istəyirik. Yəni Qarabağdan qaçanların həqiqətlərini… Sayqılar…

ƏDƏBİ MÜHİT
0

Kamran Su

Mənim sevimli itim “Bakı”

 

İndi bu portağal və limon ağacları ilə əhatəlmiş eyvanımda, cəmi yüz-yüz əlli metr yüksəklikdən keçən təyyarələrin əhatəsində özümü daha yaxşı hiss edirəm. Hətta bu cümləni yazdıqdan sonra Bakıdakı insanları özlüyümdə əhv etmək kimi bir hiss də keçdi içimdən amma hər halda artıq yazmağa başlamışam.

 

Viktor Çoy bir mahnısında deyir ki, “Şəhər mənim üstümdədir”. Çoyun ölümündən 24 il keçməsinə baxmayaraq onun sözləri hələ də müzakirə olunur. Amma bizim rəhbərlər hər gün çıxıb deyirlər ki, biz şəhərin üstündəyik. Heç kim də bunu müzakirə eləmir. Açığı mən heç istəmirəm burda, evdən uzaqda yenidən gəlib iqtidar və onun əməllərindən yazım. Onsuz da o ölkədən əlimi üzmüşəm və özüm-özümü inandırmışam ki, mənim Azərbaycan kimi bir vətənim yoxdur və mənim orda o insanların arasında doğulmağım tamamilə xəyali bir şeydir. Amma neynəyəsən ki, fakt-faktlığında qalır, hətta bu yazını oxuyan Güləndam da təsdiqləyər ki, bu köpəyoğlu qınından çıxıb qınını bəyənmir.

 

Bəs siz heç fikirləşmisiz ki, bu köpəyoğulları, köpəkqızları niyə öz doğulub boya-başa çatdığı, uzun illər yaşadığı yerləri ilk fürsətdə inkar edirlər? Ona görə ki, getdikləri yerlərdə əsl insan görürlər, beyinləri də həmin anda müqayisə düyməsini basaraq ordakılarla burdakıları tutuşdururlar və nəticədə ordakılara, yəni sizə söymək eşqi keçir ürəklərindən. Sizə deyəndə hamınız üstünüzə götürməyin, niyə ki, yaxşı insanlar çoxdur, məsələn Tarqovudakı “Tri Medved” pivəxanasında bir Maşa var idi, mən o Maşanı hədsiz dərəcədə çox istəyirdim. Hətta bir dəfə aylı gecələrin birində başımı Maşanın diziüstə qoyub demişdim ki, Maşa sənə görə bütün dünyanı dağıdaram. Maşa da gülümsəyib demişdi ki, ürəyin hələ də bulanırsa gedim sənə ayran gətirim. Amma Maşa başa düşmürdü ki, məsələ ayranda deyil ayranın markasındadır. O ayran “Pal Süd”ün ayranıdırsa mənim ürəkbulanmam keçməyəcək.

 

Bundan 1 il əvvəl ürəyimi sizin xəstaxanalarda qoyub gəldim. Zarafat eləmirəm, “Semaşko”da deyəndə ki, ürəyinin 20 faizi işləmir və bundan sonra da hara sikdirib gedirsən get işləməyəcək çox qəribə hisslər keçirdim. Özümün özümə yazığım gəldi. Sonra fikirləşdim ki, hələlik birtəhər yaşayım sonra kiminsə ürəyini tapıb dürtərəm sinəmə. Amma siz də bilirsiniz, mən də bilirəm ki, mənim 400 min dollarım yoxdu. Olsa da onun ürəyə verməyib daha ciddi işlərə sərf edərəm. Məsələn Bakıda hansısa metronun partladılmasına sərf edib bir az təskinlik taparam.

 

Bundan bir ay əvvəl mən ürəyimin 20 faizini və bütün dostlarımı orda o sidikli kafelərin salonlarında qoyub gəldim. Necə ki hamısı bir günün içində özünü mənə düşmən hesab elədi. Necə ki, Maşa qədər də olmadılar. Maşasa o günlərdə mənə hər addımda təsəlli verib darıxma, burdan gedəcəksən dedi. Və məni içinə işənməmiş təmiz, təravətli alman pivəsinə qonaq elədi.

 

Çətin günlər idi, ən azı bir ay qaçaq həyatı yaşadım. Polisdən, tutulacağımdan qorxurdum. Ancaq gecələr bayıra çıxırdım. O günlərdə ən çox istədiyim şey indiki prezidentin növbəti dəfə seçilməsi idi. Çünki onun seçiləcəyi təqdirdə mənim məsələm gündəmdən çıxacaqdı. Həbs olunmağım gözlənilən idi. Mənim üçünsə həbs dəhşətli bir şeydir. Uşaqlıqdan dar məkanlarda qala bilmirəm. Düz bir ay içdim ki, hər şeyi unudum. Düz bir ay Maşa hər gün işdən çıxıb yaşadığım evə gəlib məni təsəlli etdi. Dedi ki, olur belə şeylər. Özgüvənim itmişdi. Xoşbəxtlikdən hər şey yaxşı qurtardı.

 

Bir neçə gün bundan əvvəl, burda bu, Akdeniz sahillərində Halimeda adında bir holland qızla tanış oldum. Düzdü görünüş olaraq Maşaya o qədər bənzəməsə də yaxşı qızdır. Altı ildir Türkiyədə qaçaq yaşayır və geriyə dönməməkdə israrlıdır. Dünən gecəni onunla keçirdim, dünən gecə hər şeydən danışdıq. Və mən dünən gecə öyrəndim ki, o qız Allah olmaq istəyir amma əlaqədər qurumlarda tanış tapa bilmir, hələlik gizli peyğəmbər olmaqla kifayətlənir. Dünən gecə o mənə söz verdi ki, ürəyim haçan dayansa o öz ürəyini mənə verməyə hazırdır. Mənsə öz növbəmdə ona dedim ki, narahat olmasın əgər allah eləməmiş kimi ürəyimdə qəfil problemlər yaransa mən ona Maşanın ünvanını verərəm, o mənə öz ürəyini göndərər. Həm də heç tərəddüt etmədən.

 

Sonra səhərə qədər sevişdik onunla… Bəlkə də sizə təəccüblü gələcək amma mən ona sevişə-sevişə “Xoruz” şeirini əzbərlətdim. Himnimizi cümlə-cümlə təkrar elətdirdim. Dedim ki, hüququndan keçən övlad, hərə bir qəhraman olmuş. Halimeda da öz növbəsində təsdiqlədi.

 

Gələcəyimizdən, keçmişimizdən danışdıq. Ona dedim ki, bundan altı il əvvəl qəbul olduğum Mədəniyyət və İncəsənət universtetidən diplomumu vermədilər. Sonra əsələşib dedim ki, tüpürüm diploma, şərt diplom deyil, onsuz da Bakıdan cəmi 400-500 kilometr uzaqda o diplomu it yerinə qoyan yoxdu. Ən yaxşısı o diplomu özləri üçün saxlasınlar. Mən icazə verirəm, mənim diplomumu tualet kağızı kimi istifadə edə bilərlər, yetər ki, ortalıqda götüpoxlu gəzməsinlər. Bir şeyi də qeyd eliyim ki, biz Halimeda ilə türk dilində danışırdıq və “götüpoxlu” sözünün semantikasını ona izah etməkdə bir xeyli çətinlik çəkdim.

 

Səhərəyaxın ayaqyalın şəhərə çıxdıq. Küçələrdəki bütün itlərə, pişiklərə və adamlara salam verdik. Sonra niyəsə Halimeda ağladı. Mən də mane olmadım. Sakitcə siqaret yandırıb ona uzatdım. İçini çəkə-çəkə siqareti çəkdi və dedi ki, ən böyük arzusu Tailanda getməkdir…

 

 

Bir həftə əvvəl Halimeda ilə şəhərciyin mərkəzində kafelərin birinin qabağından bir it tapdıq. Evə gətirib yedirib içizdirəndən sonra oturub çox ciddi şəkildə ona ad fikirləşməyə başladıq. Axırda belə qərara gəldim ki, itimizin adını “Bakı” qoyum. Həm qısadır, həm də başadüşülən. Halimeda ilə məsləhətlişdikdən sonra o da bu qərarımla razılaşdı və o gündən itimizi “Bakı” deyə çağırmağa başlamışıq. Xoşbəxtlikdən adına tez öyrəşdi, çağıran kimi gəlir. Şıltaq itdir, hər addımda adını təsdiqləməyi özünə vəzifə borcu hesab edir. Gecələr bərkdən-bərkdən ulayır.

Elə bu dəqiqələrdə yazını sonladırmağı fikirləşirəm, açığı desəm heç vaxt yazıçı ola bilməyəciyimi yəqin etdiyim üçün bu işlə məşğul olmaq mənə mənasız gəlir. “Bakı” da bayaqdan ayaqlarıma yalmanır, görünən odur ki, acıb və nəsə yemək istəyir. Əlbəttə, mən indi qalxıb onu yemək verəcəm və çalışacam ki, hazırladığım yemək “C” vitaminləri ilə zəngin olsun. Bu neçə müddətdi o dönərxanaların qabağında yalmanmaqdan yaman günə düşüb. Düşünürəm ki, ona yaxşı baxmaq və gələcək nəsillərə örnək saxlamaq lazımdır. Hər halda cins itdir, bildiyimə görə soyu lap qədimlərdən gəlir. 

GÜNDƏM
0

Kamran Su

 

Saytlarımızıdakı saxtakarlıqlar

 

 

Bir ölkədə azad medianın olması onun demokratik göstəricilərindən biri, bəlkə də birincisidir. Bu azadlıqla yanaşı media həm də, tərəfsiz və dəqiq olmalıdır. Bəs Azərbaycanda media nə dərəcədə tərəfsiz və dəqiqdir?

 

“Etibarlı mənbələr”

 

Hazırda ölkəmizdəki saytların bir çoxu ekskulüziv xəbərləri daha çox “etibarlı mənbələr”in adı altında yayımlayır. Bəs etibarlı mənbələr kimdir? Ümumiyyətlə belə mənbələr varmı, yoxsa bu jurnalistlərin və media qurumlarının uydurduqları bir istinad nöktəsidir, hansı ki, birbaşa “IP” yığmaq məqsədi güdür. Bu daha çox özünü xəbər saytlarında göstərir. Etibarlı mənbəyə əsaslanan saytların böyük faizi gündəlik “IP”-ləri çox aşağı səviyyədə olan saytlardır. Və çox təəssüf ki, onlar öz “IP”-lərini yalan xəbərlərin hesabına qaldırmaq yolunu seçirlər. Şübhəsiz ki, iri xəbər agentliklərinin vacib və məxfi xəbərləri etibarlı mənbələrin adıyla yayımlanmasında təəccüblü heç nə yoxdur, təəccüblüsü gündəlik giriş sayı 500 nəfəri keçməyən xəbər saytının Bakıda oturub Yaponiyadan hansısa dəxlisiz xəbəri “etibarlı mənbə” adıyla yayımlamasıdır. Bəs saytlar niyə bir-biri rəqabətdə daha çox “IP” yığmağa çalışırlar, əlbəttə ki, daha çox reklam almaq üçün.

 

 

“Reklam”

 

Reklam , – insanların hər hansı bir məhsulu almağına, xidmətdən istifadə etməyinə və ya hər hansı bir siyasi namizədi və ya onun ideyasını dəstəkləməsinə təsir etməkdə istifadə olunan məlumatlandırma vasitəsir. Reklamın tarixi lap qədimlərdən başlayır. Lap qədim dövrlərdə Misirdə və Romada reklam afişalarından istifadə edilib. 17-ci əsrin İngiltərəsində isə həftəlik qəzetlərdə reklamlara rast gəlinirdi. Bugünsə reklam biznesi özünün qızıl dövrünü yaşayır. Biz indi hansı saytı açırıqsa orda mütləq ən azı bir reklam bannerinə rast gəlirik. Çünki müasir dövrdə daha çox internet reklamlarına təlabat var. Şirkətlər, holdinqlər və reklam verən digər qurumlar isə heç də axmaq deyil. Onlar bir qayda olaraq istəyir ki, öz məhsullarını daha çox adamın diqqətinə çıxarsınlar. Bunun üçünsə şirkətlərin PR menecerləri saytların gündəlik “IP”sayına baxır və öz reklamlarını daha çox “IP”-si olanlar saytlara verirlər. Sayt redaktorları da öz növbəsində ən səviyyəsiz və eyni zamanda ilk baxışdan ajataj doğuran xəbər başlıqlarını önə çıxardılar (həmçinin də dezinformasiyaları). Bu isə birbaşa jurnalistin peşə əxlaq kodeksi prinsiplərinə ziddir.

 

 

Jurnalistin peşə əxlaq kodeksinin prinsipləri

 

Ölkə mediasının ən böyük problemlemlərindən biri odur ki, jurnalistika sahəsində heç vaxt çalışmayan, jurnalistin peşə əxlaq kodeksinin prinsipləri barədə anlayışı olmayan adamları jurnalist kimi işə götürürlər. Və belələri də ağzına gələn xəbəri “etibarlı mənbə” adıyla, kobud desək caamata itələyir, hətta sonradan özünü peşəkar jurnalist də adlandırır. Halbuki jurnalist xalqın sözcüsü olmalıdır və heç bir halda psixoloji manipulyasiyaya yol verməməlidir.

 

 

Psixoloji Manipulyasiya

 

Manipulyasiya – idarə edənin mənafeyinə uyğun şəkildə digər bir insanın davranışının gizli idarə olunması prosesidir. Və bu gün saytlarımızın bir çoxu utanıb-eləmədən bir çox insanların analtik qabiliyyətinin olmamasından istifadə edir. Hansısa saytda bir yalan xəbər dərc olunur  (. Üstəlik, xəbərin yanında assosiativ vasitələr – multimedia və digər materialları da yerlşdirilir) və həmin xəbəri eyni zamanda minlərlə adam oxuyur. İlk baxışda həmin xəbəri oxuyan insaların cəmi 5 ya 10 faizi öz analtik qabiliyyəti sayəsində yazılan xəbəri ciddi hesab etmir, geri qalan 90-95 faiz oxucu isə bu xəbərə inanır və nəticədə həmin dezinformasiyanı yayımlayan sayt (jurnalist) insanları psixoloji manipulyasiya edir. Üstəlik bu xəbəri digər saytlar da götürüb öz saytlarında tirajlayırlar (jurnalistlərin qeyri-peşəkarlığı və ya bilərəkdən). Nəticə olaraq həmin media qurumu xəbəri sonradan təkzib etsə də insanların böyük faizinin bundan xəbəri olmur (çünki təqziblər çox vaxt dezinformasiyalardan daha az ajotaj doğurur). Ən pisi də odur ki, dezinformasiyalar xəbər saytları ilə yanaşı mədəniyyət saytlarında da yer almaqdadır. Bir də görürsən evdə oturduğun yerdə mədəniyyət saytlarından biri hansısa aktyoru və yaxud müğənnini 5 dəqiqənin içində ya avtomobil qəzasına düçar elədilər, ya da kimləsə evləndirdilər. Hansı ki, o yazıq evdə oturub arvadıyla şabalıd soyur.

 

 

”Oğru elə bağırdı ki, doğrunun bağrı yarıldı”

 

Saytlarda tez-tez müxtəlif geyim, qida, xidmət və s. sahələrə aid şirkətlər haqqında müxtəlif xəbərlər dərc edilir. Xəbər başlıqları isə daha çox belə olur, “Filan şirkətin fırıldaqları”, “Filan şirkətin zay məhsulları” və s. Bu daha çox sifarişli yazılar olur, hansı ki, bir şirkətin digər şirkəti vurmaq üçün etdiyi ənənəvi iyrənc üsul. Bir çox hallarda isə yuxarda qeyd etdiyimiz kimi bu xəbərlər “IP”-yə hesablanır. Görürsən ki, xəbərin giriş bölməsində bu cümlə yazılıb “redaksiyamıza daxil olan məlumata görə” – bu “etibarlı mənbələrdən aldığımız məlumata görə” cümləsinin ikinci variantıdır – guya ki, caamatın işi-gücü qurtarıb redaksiyası redaktorunun evində yerləşən sayta xəbər ötürəcək. Vətəndaşın hansısa media qurumuna fırıldaqçılıq barədə məlumat verməyi mümkündür, amma bu xəbərlər əksər hallarda daha çox iri media qurumlarına ötürülür. Çünki vətəndaş özü də xəbərin daha çox yayılmasında və oxunmasında maraqlıdır.

 

Son olaraq

 

Azərbaycan mediasında (xüsusi ilə ölkə saytlarında) dəqiq informasiya almaq müşgül məsələdir, ona görə də oxucular daha çox rus, türk və bəzi hallarda ingilisdilli saytlara üz tuturlar. Ona görə də, saytlarımızın gündəlik “IP”-si ən yaxşı hada 50-100 min arasında dəyişir. Halbuki təkcə facebook sosial şəbəkəsində 1 milyondan çox qeydiyyatdan keçmiş azərbaycanlı var.

 

Yazıdakı fikirlər müəllifin şəxsi fikirləridir və sadəcə müəllif məsuliyyət daşıyır.

ƏDƏBİ MÜHİT
0

Cəmi bir neçə ay öncə ədəbi mühütümüzə yeni bir ədəbiyyat saytı “www.1937.az” göz açdı. Sayt bir çox uğurlu media layihələrinə imza atmış tanınmış jurnalist, keçmiş deputat Aynur Camalqızının layihəsidir. Saytın baş redaktoru gözəl şair və nasir Aqşin Yenisey oldu. Qısa zamanda sayt fəal oxucu kütləsinin diqqətini üzərinə çəkə bildi.

Tanınmış rəssam, şair və nasir Fərhad Yalquzağın rəssamlıq haqqında araşdırmaları, yerli rəssamlarla müsahibələri, digər bir rəssam, karikaturaçı Gündüz Ağayevin sosial mövzuda karikaturaları, habelə sayta canlılıq qatan Əsəd Qaraqaplanın, Dilqəm Əhmədin, Kəramət Böyükçölün, Kamran Sunun, Arzuman Mirzəsoyun, Könül Həsənqulunun, Səmra Sədrəddinlinin, Elçin İmanın və s. araşdırmaları, müsahibələri və yazıları, habelə fotoqraf Emin Nihilin fotoreportajları saytı qısa vaxtda populyarlaşdırdı.

Lakin, cəmi bir neçə aylıq uğurlu yüksəlişdən sonra sayt daxilində ciddi komanda problem yaşandığı ortaya çıxdı. Belə ki, bir neçə günün içində saytın nə az, nə çox yeddi əməkdaşı işindən uzaqlaşıb. İşdən çıxarılanlar və çıxanlar: Arzuman Mirzəsoy, Elçin İman, Kamran Su, Elnarə Qarayeva, Emin Nihil, Feyziyyə Hacıyeva idi. (Qeyd edək ki, Elnarə Qarayeva, Emin Nihil və Feyziyyə Hacıyeva işdən öz istəkləri ilə çıxdıqlarını bildiriblər.)

 

Revolutionist Etibar

Hadisədən cəmi bir neçə gün sonra sosial şəbəkələrdə bu mövzuda ciddi müzakirələr başladı. Belə ki, saytın keçmiş fotoqrafı Emin Nihil öz facebook səhifəsində saytın redaktoru tanınmış bloqqer və yazar Etibar Salmanlını gənclərin saytdan çıxarılmasında əsas günahkar şəxslərdən biri adlandırdı. Habelə o gənclərin saytda işçi müqaviləsi olmadan çalışdıqlarını, maaşlarının ara-sıra kəsildiyini, işdən çıxarılarkən maaşlarının bir hissəsinin verilmədiyini bildirərək, hiddətini ifadə edib. Etibar Salmanlı öz növbəsində saytda kimsəyə haqsızlıq olmadığını, hər kəsin maaşının son qəpiyinə qədər ödənildiyini bildirib.

Bəs görəsən, qısa zamanda gəncliyin sevimli saytına çevrilən “1937.az” bundan sonra fəaliyyətini nə cür davam etdirəcək?