22/04/2026
XƏBƏR LENTİ
Search
MENYU
mobile-logo
Home / 2014 / İyun

GÜNDƏM
0

Litsey uşağından vətəndaş olmadı

Rəşad Babalı

  Azərbaycanda Fətullah Gülən camaatına məxsus hazırlıq kursları və litseylərin bağlanması gözlənilən idi. Türkiədə Ərdoğan hakimiyyətinin müttəfiqi olan gülənçilər AKP ilə konfiliktə girməyə başladıqdan sonra onların kitabı burda da bağlanmağa başladı. Siyasi əxlaqdan yoxsul, şərq hiyləgərliyi iliyinə qədər işləyən Ərdoğan vaxtilə ona müttəfiq olan bu camaatın axırına çıxmaq üçün qollarını çırmaladı. Tək ölkəsiylə kifayətlənmədi, keçdi “kardeş” Azərbaycana. RTE bu məqsədlə Azərbaycana da səfər etdi və səfərin məqsədinin də antigülən kampaniyası üçün Azərbaycanla koordinə edilmiş fəaliyyət planlaması olması gizlədilmədi. Mahiyyətcə eyni rejimlər olduğundan rəsmi bakı buna yox demədi. Çünki yaprokratiyanın da Ərdoğandan umduğu xeyli şey vardı. İki hakimiyyət (dövlət yox ha) maraqlarını birləşdirib başladılar fəaliyətə.

  Gülənçilərin təhsil müəssisələrinin dövlət məktəblərindən üstünlüyü şəksizdi. Bunu istisnasız hər kəs təsdiq edir. Məzunları yüksək faizlə və balla ölkənin universitetlərinə daxil olur, hətta bir çox xarici ölkələrdəki ali təhsil məktəblərində ilklərdən olurdular. Litsey şagirdlərinin beynəlxalq bilik yarışmalarında uğurlu nəticələr əldə etməsi onların nüfuzunu daha artırırdı. Litsey məzunu olamaq bir prestij nişanəsiydi. Bu ibarə bir çox qapıları açırdı. Ölkədə olan xarici və yerli firmalarda, dövlət qulluğunda litesey məzunları ən üst yerlərdəydilər. İndi də elədilər.

  F.Gülən litseyləri Azərbaycanda 1992-ci ildən fəaliyyətdədilər. Öncə Bakıda, sonrakı illərdən başlayaraq ölkənin digər bölgələrində açılmağa başladı. Mən də 1994-cü ildə imtahan verib Quba özəl iqtisad litseyinə qəbul oldum (bu məktəb daha sonra Şirvan şəhərinə köçdü). Birinci il təhsil haqqı kimi 50 dollar ödədik. İndiki 6-8 minin yanında 50 dollar yox kimidi. Baxmayaraq ki o zamanın 50 dolları böyük pul idi. Sonrakı illərdə təhsil haqqı getdikcə artmağa başladı. Bu barədə bir az sonra.

  Litseydən sonra camaatla əlaqələrimiz itmədi, əksinə bizi axtarıb bir yerə yığdılar. Universitetdə tələbələri fakultələrə görə bölüb evlərə söhbətlərə yığdılar. Ilk baxışdan söhbətin mövzuları nəinki təhlükəli görünürdü, əksinə xeyli pozitiv idi. Əxlaqi dəyərlərdən danışırdılar. Beləliklə özləri haqqında müsbət fikir yaradıb camiələrinə çəkirdilər. O camiədə də tək ideya bağlılığı yox həm də sözsüz itəatkarlıq təlqin olunurdu. Hər həftə Fəthullah Gülənin yazıları oxunulur və videolarına baxılırdı. Üstüörtülü bütün mesajları çözülüb tətbiq edilirdi. Misal üçün bir dəfə F.Gülən “bığlarınıza diqqət edin” demişdi. Bu sözü də elə yozmuşdular ki bığ saxlayın. Qısa müddət sonra yaraşdı yaraşmadı əksər camiə üzvləri bığ saxlamağa başladı (Türkiyədə “badəm bıyık” sözü də burdan törəyib).

  Litsey məzunları dünyanın harasına gedərlərsə getsinlər diqqətdən kənarda qalmırdılar. Bəzi istinalar xaric daima yaxınlarına çəkirdilər. Həftə sonları futbol oyunları, pikniklər, çay toplantıları və s. vasitələrlə birlik havası yaradılırdı. Özlüyündə pis fikir deyildi. Bu cür biryerdəlik karyera imkanları, işgüzar münasibətlər üçün də əlverişlidi.

  Çağ öyrətimin litseylərinin bağlanmasını Azərbaycan təhsili üçün itki hesab edirlər. Haradasa elə ola bilər. Amma məsələyə başqa prizmaları da qatsaq heç də elə olmadığını görmək olar. Belə ki, bu litseylər əhalinin çox insanı üçün əlçatan deyil. İllik təhsil haqqı 6000-dən 8000-ə qədər dəyişir. Üstəlik digər “xırda pars” xərclər. Baxmayaraq ki bu litseylərə qəbul imtahanladı, hansısa imkansız ailənin uşağı imtahanlarda ölkə birincisi olsa belə pulu yoxdusa topladığı balın bir dəyəri olmayacaq. İkincisi də orda oxuyanların sayı ölkədəki şagirdlərinin yanında çox cüzidi. Hər il bir litseyə 25 şagirdin qəbul olunduğunu baxsaq ölkə üzrə 275 (11 itsey) şagird edir. Əsas keyfiyyətdi, kəmiyyət deyil arqumenti burda işləmir. Çünki say çox azdı. İkincisi də litseylərin bu qədər fərqlənməsi qürur duyulası deyil. Həm də ölkə təhsilinin elə pis günə qoyulmasıdı ki onların tənəzzülündə bu litseylər xeyli qabarıq görünür.

  Yadımdadı 90-cı illərin əvvəllərində ölkədə xeyli özəl təmayüllü litseylər açılmağa başladı. Və qısa zamanda da ciddi effektlər verməyə başladı. Lakin hansısa səbəblərdən o məktəblər bağlandı.

  Çağ öyrətimin Qazqaz universiteti də qeyri adi nümunə kimi gözə soxulur. Sanki bu fakt yeganədi. Ancaq Xəzər universiteti faktoru burda da camaatın əleyhinə işləyir.

  Camaatın məktəblərinin mənim nəzərimdə ən çatışmayan tərəfi vətəndaş yetişdirə bilməməsiydi. Litseylər ən yüksək bal yığanları, dünyanın ən yaxşı universitetlərinin tələbələri, ölkədə ən pullu və perspektivli vəzifələri tutan məzunları ilə fəxr edə bilər, ancaq bunlardan gerçək anlamda ölkə üçün bir faydası yoxdu. Azərbaycanı çağdaş dəyərlərlə idarə edilən ölkə kimi görmək niyyətləri olmadı. Elə insan tipi nurçuların işi deyil. Onlar üçün itəatkar, sözə baxan, istənilən tapşırığı rahat və canla başla yerinə yetirən insanlar lazımdı. Baxmayın bəzi ictimai-siyasi aktiv gənclərin litsey məzunları olmağına. Onlar “abi”lərin istədikləri “altın nəsil”dən deyillər. Camaatın arasında olduğum vaxtlarda söhbətlərə gedirdim. Dini söhbətlərdən sonra bir az da öz mövzularımızdan danışırdıq. Elə ki tema hərlənib fırlanıb ictimai-siyasi olurdu o saat qarışırdılar ki “siyasete karışmıyoruz”. Dəfələrlə xəbərdar edirdilər siyasi proseslərə qoşulmayım.

  Siyasətin iyrənc olması barədə xeyli misallar gətirirdilər. Hətta Türkiyə siyasi həyatında müxalif siyasətçilərin hansısa restoranda görüntüləndiklərini danışıb “al sana siyaset, bunlar önde rakiplerdi, arka planda yakın arkadaşdılar” deyib siyasəti aşağılayırdılar. Gerçek “şagirt”in məramı “dava”nı yayamaqdı. Lakin sonrakı proseslər göstərdi ki camaat lap elə siyasətin içindədi. Bunu öncə Türkiyədə sonra isə bizdə müşahidə etdik. Özəlliklə Xəzər tv-nin sabunluqda Aztv-ni belə kğölgədə qoymağını göstərmək yetərli olar.

  Litseylər daha çox ceyhunosmanlı tipləri yetişdirməyə meyilliydilər. Onlar üçün girəli-mirəli dah uyğun tiplər idi. Mövcud hakimiyyətlə konfrantasiyaya getmək onların planların heç cür daxil deyildi. Hakimiyyətdə kim olursa olsun dil tapırdılar. Bu barədə söhbətlər tələbələrə diqtə edirdilər ki başınızdakı adam kim olursa olsun ona itaət edin. Onlar haqqlarını sökə sökə alanları yox, yaltaqlanaraq mövcud sistemə uyğunlaşanları yetişdirməyə çalışırdılar. Onlar üçün vətəndaş cəmiyyəti, seçkilər, vətəndaş təşəbbüsü, insan haqqları kimi anlayışlar yoxuydu. Olsa da bir görüntüdü.

  Bu gün litseylərin bağlanmasın sosial şəbəkələrdə kiçik etirazlardan başqa ciddi təpkilər yoxdu. Olmayacaq da. Çünki yetişdirdikləri “altın nəsil” buina qabil deyil Tam əminliklə deyirəm ki yuxarıdan (Pensilvaniya) belə bir tapşırıq gəlib ki hələlik dinməyin, heç bir aksiya filan da olmasın. Görək bu işi necə yoluna qoyuruq. Bu proses uzaq başı belə cərayan edəcək ki litsey komandası “Kaspi” çətirinə yığışıb orada bir təhər davam edəcək.

  P.S. Litseyləri bitirən xeyli məzun var ki yuxarıdakı parametrlərə uyğun deyillər və gerçək vətəndaş kimi yetişirlər. Bu günün məsuliyyətlərini anlayırlar. Ancaq yazdıqlarımın demək olar hamısı şəxsən şahid olduğum məsələlərdi. Üstəgəl uzun müddətli müşahidələr.

Rəşad Babalı Rəşad Babalı

HEKAYƏ
0

Həmid Piriyev

 

 “Qurbağalı gölün sahilləri”

Hekayə

 

Qaragünlü kəndi Qurbağalı gölün sahilində yerləşir. Əslində göl dedikləri balaca şoranlıqdır – yayda suyu azalan, qışda yenə çoxalan, içində çoxlu qamışı, qurbağası, üstündə çoxlu milçəyi, ağcaqanadı olan balaca şor su dolu dərə. Dərinliyi adam boyu olar. Qaragünlü kəndinin camaatı buranın adını “Qurbağalı göl” qoyublar.

Burada qurbağa çoxdur, lap çoxdur. Rəngbərəngdir bu qurbağalar – sarımtıl, açıq yaşıl, tünd yaşıl, mixəyi… Qurbağalar gölün sahilində düzüləndə göy qurşağının tünd rəngli versiyası əmələ gəlir. Qurbağalar gündüzləri özlərini günə verirlər, çimirlər, oynayırlar, gecə isə xorla quruldayırlar. Qurbağa xoru Qaragünlü kəndi üçün layla yerindədir, onu eşitməsələr yatmazlar. Qurbağalar gölün üstündə uçan milçəklərlə, ağcaqanadlarla qidalanırlar. Bu uçuşan balaca həşəratlar ölmək üçün yaranıblar və taleləri ilə barışıblar. Qaragünlü kəndi binə olandan milçəklərlə ağcaqanadlar da buranın sakininə çevriliblər. Bəziləri evləri seçib, bəziləri gölü. O vaxtdan bu yana heç nə dəyişməyib; evi seçənlərin nəvə-nəticələri evlərdə, gölü seçənlərin nəvə-nəticələri göldə yaşayır. Hər yer eynidir; hər yerdə onlara divan tuturlar – evlərdə milçəköldürənlər, göldə qurbağalar. Gözlərinin qabağında minlərlə soydaşlarının öldürülməyinə baxmayaraq onlar heç yerə getmirlər. Onsuz da axırı ölümdür, nə təfavütü?!

Qurbağalar isə öz keflərindədilər. Qaragünlü camaatının onlarda işi yoxdur. Camaat qurbağalardan iyrənir; onlara toxunanın əlinə, üzünə zigil çıxır – deyir. Binəyi-qədmidən belə olub, bu yaxınlaracan da beləydi…

Qaragünlü kəndinin sudan şikayəti olmayıb. Kəndin içindən hardan gəlib hara getdiyi bilinməyən su axır. Arxdan böyük, çaydan balaca olan bu axar suya Qaragünlü camaatı “Güllü çay” deyir. Güllü çay Qaragünlü kəndinin su ehtiyacını tamamilə ödəyir. Camaat Güllü çayın suyundan həm xörək bişirəndə, həm yuyunanda, həm paltar yuyanda, həm bağ-bağatı sulayanda, həm də, eyib olmasın, subaşına çıxanda istifadə edirdi. Vaxt gəlib dövran dəyişib elə bir gün oldu ki, Güllü çay qurudu. Susuz qalan Qaragünlü camaatı tamamilə qara günlük oldu. Bir gün, beş gün, bir həftə, gördülər ki, yox, ay qardaş, su qoyub özünü Şahdağın başına, gəlmək fikri yoxdur. Nəsə əncam çəkmək lazımdır. Qaragünlü kəndinin qara günlü camaatı böyüklü-kiçikli, ağsaqqallı-qarasaqqallı yığışıb xeyli məsləhət–məşvərət eləyəndən sonra qərara gəlirlər ki, quyu qazımaq lazımdır. Kəndin saqqalı başqalarınınkından bir qarış uzun olan ən qoca ağsaqqalı deyir ki, hazırlaşın, quyunu qazıyın. Biri soruşur ki, bəs quyunu kim qazıyacaq? Doğrudan a, axı kənddə kənkan yoxdur. Qonşu kənddən kənkan gətirirlər, quyunu qazıtdırırlar. Başlayırlar bu quyunun suyundan işlətməyə. Bir dənə quyu o boyda kəndə neyləyəcək? Elə ki, yaz gəldi, bağ-bağat su istədi, Qaragünlü camaatının işi lap qəlizləşdi. Içməyə güclə su tapırlar, ağacları necə sulasınlar? Tərslikdən yaz da quraqlıq keçir.

Camaatın susuzluğa çarə axtardığı günlərdən birində Qaragünlünün hər şeylə maraqlanan yeniyetmələrindən biri maraq xatirinə nənəsinin ona da nənəsindən qalma sandığını qurdalayanda sandığın lap dibindən inanclar kitabı tapır, maraq xatuirinə başlayır oxumağa. Kitabda yazıldığına görə qurbağa öldürüləndə yağış yağırmış. Oğlan oxuduğunu atasına deyir. Atası əvvəl-əvvəl gülsə də, sonra deyir ki, yoxlamaqla heç nə itirmərik. Ata oğul gedirlər Qurbağalı gölə, on-on beş dənə açıq yaşıl, tünd yaşıl rəngli qurbağa tutub öldürürlər. Ata baxır səmaya, sonra da oğluna ki, bəs hanı yağış? Oğlan çiyinlərini çəkir. Həmin gecə yağış yağır. Suya həsrət qalmış torpaq tezliklə suyu canına çəkir, yer quruyur. Kişi apardığı eksperimenti qonşularına danışır. Bir neçə qonşu qurbağa ovuna çıxır. On-on beş dənə qurbağa tutub öldürürlər, bu dəfə öldürülənlər arasında sarı qurbağalar da var idi. Axşam yenə yağış yağır. Bu dəfə ildırım da çaxır. Bir neçə günə yer tamam quruyandan sonra kişi və qonşular bütün kəndə səs salırlar ki, bəs, hali-qəziyyə belə. Bu dəfə bütün kənd məmə yeyəndən pəpə deyənə axışır Qurbağalı gölə. Camaat yarım saat qurdalanıb evlərinə qayıdandan sonra sahildə xeyli yaşıl, sarı, mixəyi qurbağa leşi qalır. Bu gecəki yağışda şimşək də çaxır, göy də guruldayır. Dördüncü dəfəki qurbağa ovunda böyüklər böyük qurbağa öldürməklə məşğul olanda, balacalar da çömçəquyruq və xırda bala qurbağalar öldürürlər. Dördüncü dəfə şimşəyin və göy gurultusunun müşayiəti ilə yağış yağan gecənin səhəri səmada göy qurşağı görünür.

Qaragünlü kəndində qurbağalara münasibət dəyişir. Daha heç kim onlardan iyrənmir. Uşaqlar qurbağa leşlərini qurudub yeni ildə yolkadan asmaqçün saxlayırlar. Böyüklər durub-oturub qurbağaların canına sağlıq arzulayırlar. Hətta ağsaqqallardan biri Qaragünlü kəndinin adının dəyişdirilib Qurbağaabad qoymağı təklif edir.

Bahar və yayın iki ayı bu cür keçir.

Iyul ayının axırı növbəti yağışa ehtiyac duyulanda dəstəfər yığışıb gedirlər gölə. Amma göldə qurbağa qalmamışdı! Hər tərəfi axtarsalar da balaca qurbağa skeletlərindən başqa heç nə tapmırlar. Camaatsa elə bilirdi ki, qurbağalar o qədər çoxdur ki, öldürməklə qurtarmaz.

Yağışsız qalıb su həsrəti çəkən Qaragünlü camaatı qəm dəryalarına qərq olur. Tezliklə kənddə ağcaqanad və milçək əlindən tərpənmək olmur. Kənd də qalır tək quyunun ümidinə…

 

5-8 iyun 2013

ƏDƏBİ MÜHİT
0

Barmaq silkələyən Anar

Aslan Quliyev

 

Havası bürkülü və boğucu olan binadan çıxıb Bakının isti küləklər əsən isti küçəsiylə gedirdim.

İlk dəfəydi qurultayda nümayəndə kimi iştirak eləyirdim. Təkcə binanın boğucu havası yox, həmkarlarımdan vuran riyakarlıq havası məni əldən salmışdı, əzgin, yorğundum. Özümü məzəmmətləyirdim. Niyə gəlirdin, bu sənə lazımdımı? 

Yaşım əllini adlayandan sonra elə gün olmasın ömrün payızı və qürubu haqda düşünməyim. Bu adamlar isə doqquzuncu onluğu xırdalamaq ərəfəsindədilər, amma təkcə öz həmkarlarına yox, az qala Əzrayıla da meydan oxuyurlar. Bilirəm, bu yazıdan sonra kölgəmi qılınclayanlar çox olacaq, amma bir Allah şahiddir ki, mən bu sətirləri qəlb ağrısı ilə yazıram və həqiqəti yazıram!

 

Qurultay başladı və bitdi.

Mən lap yuxarıda oturub bütün olanları seyr eləyirdim, mənə elə gəlirdi otuz-qırx il bundan əvvəlki hansısa yığıncaqda oturmuşam. Yazıçıların dərd-sərindən, ədəbiyyatımızın problemlərindən, əsərlərimizin xarici ölkələrdə necə tərcümə olunub yayılmasından, dünya ədəbi nümunələrinin dilimizə çevrilməsindən, bizdən sonrakı nəslə, gənclərə qayğıdan, onlara hansı mirası qoyub gedəcəyimizdən danışmaq əvəzinə, ancaq Anardan danışırdılar, onun sədrliyə namizədliyini dəstəklədiklərini bəyan eləyirdilər. Əyər Anar sədr seçilməzsə, birliyin binasının satılacağını, binanın dağılacağını deyirdilər. Qocaman yazıçıları hansısa dəyərsiz bir binanın dağılacağı elə narahat eləmişdi ki, sanki ölkənin, millətin taleyi bu binadan asılıydı. Bina dağılarsa, ölkə də dağılacaqdı.

Gözümüzün qarşısındaca Birlik özü dağılırdı, çökürdü, azad yazıçı ruhu boğulurdu, azadlıq, insanlıq, demokratiya boğulurdu, bunlarsa yalnız binanın hayında idilər, binadan ötrü vay-şivən qopartmışdılar. Hamısı da bir ağızdan bu binanı yalnız Anarın qoruyub saxlayacağını deyirdi. Əcəba ölkə, dövlət rəhbərliyinin bu bəyanatlardan, özlərinin binaları satan, dağıdan obrazlarının içindən özünün fövqəl gücüylə binaları qoruyub saxlayan Anar obrazının ucaldılmasından, Anar bütünün qurulmasından xəbərləri varmı?

Vaqif Səmədoğlu tribunaya qalxıb danışanda ətim ürpəşdi. Heç vaxt dünyasını dəyişmiş adamlardan başqalarının təsdiq eləməyəcəyi misallar gətirən adamların səmimiyyətinə inanmamışam. Tribunadan xəstə canıyla od püskürən Vaqifin də səmimiyyətinə inanmırdım. Görəsən Vaqifin AYB-yə beşaçılan sürüyüb gətirməsinə və Yusifin də birbaşa Heydər Əliyevə ingilis səfirini güllə ilə vuracağı ultimatumunu verməsinə  o salonda oturanlardan neçə nəfəri inandı? Əsla və əsla beşaçılanlarıyla silahlanıb Birliyin binasının həndəvərində oğruncasına gəzişərək binanı fəth eləməyə, ələ keçirməyə gələn ingilis səfirini və ya digər istilaçıları güllələyəcək Səmədoğlu qardaşlarını təsəvvür eləyə bilmədim!

Belə deyirlər, amma mən bu adamların mərhum keçmiş prezidentlə başqa söhbətlərinin şahidi olmuşam. Heydər Əliyev bunlardan soruşanda ki, sizdən sonra da gələn varmı, bir ağızdan gələn olmadığını dedilər. Yəni ədəbiyyat bunlarla da sona çatırdı. Gələn yoxdusa, kölgəsini qılıncladığınız gənclər kimdilər, hardan gəldilər? Bəs onda bizlər kimik?  Bir dəfə də Heydər Əliyev bunları yığmışdı, Yazıçılar Birliyini, ədəbi jurnalları büdcəyə qaytarmaq istəyirdi. Həmən illərdə internet və başqa ədəbi jurnallar çap olunmadığından Azərbaycan yazıçıları öz əsərlərini çap elətdirməyə bir yer tapa bilmədikləri halda Anar da, digər həmkarları da material olmadığını, daha yazıçıların yazmadığını əsas gətirərək bu jurnalların uzağı iki-üç aydan bir çapının mümkünlüyünü deyirdilər. Az qala Heydər Əliyev bunları zorla razı saldı. İndisə dindir, gözlərini qırpmadan deyirlər, Yazıçılar Birliyini biz saxladıq, ədəbi jurnalları biz saxladıq! Halbuki bütün ölkə bu söhbətin, xüsusi ilə də bu adamların jurnalları necə qoruyub saxlamalarının şahididir!

İndisə xalq şairi dartınır, yumruq göstərir, hədələyirdi. İnanılası deyildi, fasilə verib nərildəyirdi, Anara səs verməsəniz… Ənginizi əzərəm deməkdən özünü güclə saxlayırdı. Qardaşım, sənin əng əzən çağındırmı,  biz sənin hayındayıq, sənə Allahdan uzun ömr, ağrısız bir ömür arzulayırıq, sənsə az qala öz vida nitqində  keçmişə səs verməyə çağırırsan. 

Danışırdı və mən uzun illər ərzində qazandığı nüfuzun, imicin bu nitqiylə ondan necə uzaqlaşdığını görürdüm. Qazandığı hörmət, yaxşı işlər onu tərk eləyirdi. Tribunada xəstə bir qoca dartınır, danışırdı.

Onun bura gəlməsinin, burda danışmasının onun üçün nə qədər təhlükəli olduğunu bilsələr də, onu bura gətirdib danışmağa məcbur eləyənləri başa düşürəm. Onlara şairin burda danışması lazım idi, onun özü, səhhəti onları düşündürmürdü. Mənim başa düşmədiyim xalq şairinin özünün buna necə razı olması, özüylə belə rəftar edilməsinə necə razılıq verməsi idi. Bu sənə lazımdımı? Belə nitqlərlə özünün sonuncu nüfuzunu sonuncu qəpik-quruşun kimi xərcləmək əvəzinə, bu yarıqaranlıq, rütubət qoxuyan salona gəlmək əvəzinə küçəyə çıx, mavi-mavi dənizə bax,  yaşıl-yaşıl ağaclara bax, göy-göy otlara bax,  uçan qağayılara əl elə, insanlara gülümsə! Yaddaşlarda mavi dənizə,  yaşıl ağaclara, göy otlara, uçan qağayılara, insanlara gülümsəyən, əl eləyən Vaqif Səmədoğlu kimi qal! Tribunadan dartınıb həmkarlarını hədələyən Səmədoğlu kimi yox!

Elə onun kimi ağır xəstə olan Zəlimxan Yaqub da, digər natiqlər də həmən çağırışı elədi. Bu danışıqlara əsasən iki qənaətə gəlmək olardı. Ya bu adamların danışdıqları cəfəngiyat, riyakarlıq idi, ya da yazıçılar birliyi təcili olaraq elə bu qurultaydaca öz nizamnaməsini dəyişdirib ordan bütün mətni silməli, ora yalnız bircə cümlə əlavə eləməliydi. «Anar nə qədər sağdırsa, Yazıçılar Birliyi fəaliyyət göstərəcək, Birliyin əbədi sədri Anar olacaq, Birliyin qocaman yazıçılarımızın xatirələri dolaşan binasına da bir kimsə toxuna bilməz, Anar olmayanda Yazıçılar Birliyi də olmayacaq,  binası da satışa çıxarılacaq”.

Yatsam, çay fasiləsi versəm, bəzi nümayəndələri nizam-intizama dəvət eləsəm də, əsəblərim ancaq günortaya kimi tab gətirə bildi. 

Nahar fasiləsi veriləndə isə  yalnız qonaqları avtobuslara dəvət elədilər.  Bu adamların acgözlüyü, pula hərislikləri məni bir daha dəhşətə gətirdi.  Sənə qurultayı keçirmək üçün 450 min manat pul ayırırlar. Sənsə bu puldan heç olmaya iki-üç min ayırıb əyalətdən gələn nümayəndələrə nahar verməyə belə qıymırsan?! İki-üç yüz manat teatrın çayxanasına pul ayırmırsan ki, dəvət elədiyin qonaqlar pulsuz çay içə bilsinlər. Təkcə yerli nümayəndələrin yox, xarici qonaqların da ciblərinin puluyla çay alıb içmələri əsl biabırçılıq idi. Adicə çayın belə baha olmasına elə heyrətlənirdilər, mən onların bir daha ağızlarını yuma bilməyəcəkləri qənaətinə gəlirdim. Yaxşı, qonaqlara çay almağa da qıymadınızsa, bəs o  pulu nəyə xərclədiniz? Xarici qonaqların gəlişinə, onların xərclərinin qarşılanmasına? Heç kimə lazım olmayan portfellər ala bilirsən, mənasız yerə pul xərcləyirsən, amma cəmisi iki-üç min tapa bilmirsən?

Xarici qonaqlar isə ayrıca bir mövzudur. Adamdan soruşarlar, siz onları niyə dəvət eləmişdiniz və onların içində Oljas Süleymanovdan başqa nə vaxtsa yaxşı mənada Azərbaycan adı tutan olubmu?  Sən hətta burda da  ölkənin yox, dövlətin yox, öz marağını güdərək, bu fürsətdən yararlanaraq özünün,  katiblərinin dostlarını, tanışlarını, tərcüməçilərini  və ölkəmiz üçün əlini ağdan qaraya vurmayanları dəvət eləmək əvəzinə, Vladimir Kuznetsovu, Bəhram Batıyevi, Murad Adcini dəvət eləyə bilməzdinmi? Yaxşı, gəldilər nə oldu? Bəlkə teatrın foyesini xalqımızın faciəsini, ədalətsiz müharibənin gətirdiyi fəlakətləri, şəhidlərimizin, hələ də əsirlikdə olanlarımızın ağrı-acılarını özündə əks elətdirən foto stendlərlə bəzədiniz, bu haqda yazılan, müxtəlif dillərə tərcümə olunan kitablarımızı nümayiş elətdirdiniz? Onlara Qarabağ faciəmizlə bağlı məlumatmı verdiniz, natiqlər çıxış eləyib torpaqlarımızın işğalından, insanlarımızın faciələrindən, tarixi abidələrimizin necə məhv edilməsindənmi danışdılar? Bəs onlar nəyin şahidi oldular? Kommunist dönəmindəki kimi  şablon nitqlərin,  şit təriflərin, yüzlərlə gənc kadrlar qaldığı halda, 78 yaşlı qocanın yekdilliklə alternativsiz yenidən birliyə sədr seçilməsinin. Bir sözlə   rüsvayçılığın  şahidi   oldular. Sizcə burdan qayıdandan sonra onlar ölkəmiz haqda    xoş söz yazarlarmı? Belə çıxır faktiki olaraq ölkə özünü rüsvay eləmək üçün pul ayırıbmış.

Bəs qonşularımızda, deyək ki, Ermənistanda necədir? Dövlət 40-50 min dollar ayırır, hansısa tədbiri keçirdirlər, ora tanınmış ictimai xadimləri, şair və yazıçıları dəvət eləyirlər. Onları erməni xalqının əsrlərlə hansı əzablara, faciələrə məruz qaldıqları haqda məlumatlandırır, sonra isə aparıb qədim alban abidələrini, kilsələrini, dağıdılmış, yandırılmış   şəhər və kəndlərimizi göstərir, bunları vəhşi azərbaycanlıların yandırdığı, dağıtdığı erməni abidələri, yaşayış məskənləri kimi qələmə verirlər. Qəzəblənmiş məşhur yazıçılar da ölkələrinə qayıdan kimi ölkəmizi nüfuzdan salan yazılar, kitablar yazır, bütün dünyanın gözündə  vəhşi azərbaycanlı obrazı formalaşdırırlar.

Bizsə bundan on dəfə çox pulla özümüzü təriflətdirir, qara portfellər alır və ölkəmizi rüsvay elətdiririk, fərq bundadır. 

Çıxış edənlər tez-tez Anara daş atanların adını hallandırır, az qala      onlara lənətlər oxuyurdular. Yəqin mənim adım da o daş atanların siyahısındadır. Mən bir kimsəyə daş atmadım və atmaram da! Sadəcə olaraq bu natiqlərin və şəxsən Anarın fikrincə Anarı tənqid eləmək olmaz,  Anarı kim tənqid eləyirsə, şər-böhtan yazır, ona daş atır, kim tərifləyirsə, həqiqəti yazır. Başa düşmürəm, niyə axı məhz Anara böhtan yağdırmalıdılar? Doğrudanmı Anarı tənqid eləyənlərin hamısı haqsızdılar? Şəxsən mənim yazıçı Anarla bağlı heç bir iradım yoxdur, mənim iradlarım məmur Anarla bağlıdır.

Doğrudanmı Birlik haqda və onun sədri haqda yazılan bütün tənqidi fikirlər böhtandır? Əyər belədirsə, onda soruşuram, nəyə görə bir ictimai təşkilat öz nizamnaməsinə əməl eləmir? Nəyə görə Birlik  qurultayını nizamnamədə nəzərdə tutulan vaxtda keçirtmir? Nizamnamədə nə vaxtsa Birliyin binasında təmir getsə, üzvlərin sayı artsa, kimsə xəstələnsə, qurultay keçirilməyəcək yazılmadığı halda bina təmirə dayandı, ona görə qurultay keçirmədik  deməyin qırımızı yalan  olduğunu bilməyən varmı? Yox, siz istədiyiniz vaxt istədiyiniz bəhanəni əsas gətirib nizamnaməyə əməl eləməyəcəksinizsə, onda lütfən deyin, nizamnamə sizin nəyinizə lazımdır?

Niyə nə qədər tələb olunsa da, sizə rəsmən yazılıb xahiş edilsə də, Birliyin xətti ilə təqaüd alan yazıçıların siyahısını mətbuatda dərc elətdirmirsiniz? Düz adamsınız, ədalətli adamsınız,  amma bu ədalətlimi işdir? Əyər düz, təmiz iş görürsünüzsə, qorxunuz nədəndir? Elə isə siz nəyə görə təqaüd alanların adlarını açıqlamırsınız, onların nəyə görə və hansı işlərinə görə təqaüdə layiq olduqlarını yazmırsınız?  Sizcə bunun adı təmiz iş görməkdirmi? Anar deyir: «Biz bu siyahının dərc olunmasına ehtiyac duymuruq. Ehtiyac olsa, siyahını açıqlaya bilərik. Heç nədən qorxmuruq, heç bir gizli işimiz yoxdur». Əvvəla, nəyə görə ehtiyac yoxdur? Birliyin əksər üzvləri siyahının açıqlanmasını tələb eləyirlər, sizsə deyirsiniz ehtiyac yoxdur. Açıqlayın və nəyə görə ilk olaraq məhz bu adamların təqaüdə layiq görüldüklərini qeyd eləyin,  qurtarıb getsin də. Başa düşürəm, heç nədən qorxunuz yoxdur. Amma hər halda bilmək istəyirəm, axirət   qorxunuzdamı yoxdur? Nə vaxtsa sizə niyə birinin haqqını digərinə verdiniz sualının veriləcəyi haqda düşündünüzmü? Allah sizə uzun ömür versin, amma hər halda sizin bu haqda hər an düşünən vaxtınızdır. Sizsə meydan oxuyursunuz, sağa-sola barmaq silkələyirsiniz. Olurmu? 

İanələr hesabına yaşayan təşkilat öz texniki işçilərinə necə ev paylayar, hətta onlar evlərini genişləndirmək üçün də növbəyə durarlar? Bu yazıçıların birliyidir, ya texniki işçilərin?  Axı onlar müvəqqəti işçilərdilər, müqavilə ilə işə götürülür və işdən azad edilirlər. Birliyin katibi  oğluna evi olduğu halda ev verirsə, budamı ədalətli işdir? 

Yazıçılar Birliyinin 1500-ə yaxın üzvü olduğu halda nəyə görə Birliyin xətti ilə xarici ölkələrdə ancaq eyni adamlar çap olunurlar?  Nəriman Əbdülrəhmanlı qurultay iştirakçılarına məktub ünvanlayaraq Birlikdən istefa verdi.  Siz deyirsiniz, Nərimanın adının siyahıya düşməməyi texniki səhv olub, Birlik isə bəyanat verir, yox, qurultay nümayəndəsidir.  Hansınız  haqlıdır? Həm də Nəriman Əbdülrəhmanlı sizin də qabartdığınız kimi qurultaya nümayəndə seçilmədiyinə görə bu addımı atmayıb, sadəcə illər uzunu ona qarşı haqsızlıq eləyibsiniz, nümayəndə seçilməməsi də bardağı daşdıran sonuncu damla olub. Niyə məhz texniki səhv Nərimana aid olur? Niyə Birliyin xətti ilə buraxılan bizim tərcümə elədiyimiz kitabdan da texniki  səhvə görə tərcüməçilərin adı silindi? Texniki səhvlərə görə bir kimsə cəza aldımı, bir kimsə üzr istədimi?  Siz axı niyə istedadlı adamları sevmirsiniz? Nə olur, siz onlara nifrət eləyəndə onlar istedadlarınımı itirirlər?  

Çingiz Hüseynovu isə guya tapa bilməyibsiniz, ona görə də qurultaya dəvət eləməyibsiz. Necə olur, əlində bu qədər imkanı olan sizlər tapa bilmirsiniz, saytdakı cavan uşaqlar isə dərhal tapır, hələ bir intervü də götürürlər. 

Ədəbiyyatımız üçün bu qədər xidmətləri olan adamlar birlikdən istefa verirlər. Onları iki-üç xoş sözlə ağırlamaq, azından insanlığa, haqqa uyğun şəkildə yola salmaq buncamı çətindir? Bunca   ayağının altını görməməzlik hardandır? İnsanlıq adına, ən adi əxlaq naminə bu adamların getməsinin birlik üçün itki olduğunu    qeyd eləsəydiniz nə olacaqdı, ordenlərinizimi alacaqdılar, şöhrətinizmi düşəcəkdi? Kim gedir bu əzəmətli birlik heç nə itirmir, siz qalırsınız, bəs eləyir, eləmi?

Ümumiyyətlə AYB nə iş görür? Nəriman Əbdülrəhmanlının idarə heyətinin iclaslarına çağrılmamasına Anar belə izahat verir. Biz bütün 1600 üzvümüzü dəvət eləyə bilmərik. İdarə heyətinin cəmisi 31 üzvü var. Hər iclas qabağı bu adamlara telefonla danışmaq, telefonlarına və ya elektron poçtlarına məktub yazıb iclasın vaxtını, hansı məsələnin müzakirə olunmasını yazmaq beləmi çətindir? Şəxsən mən, o cümlədən yer kürəsinin yüzlərlə ölkəsində yaşayan milyonlarla insan Amerika prezidentinin idarə aparatından ayda azından üç məktub alırıq, hansısa məsələyə münasibət, rəy bildirməyimizi istəyirlər. 31 adama və ya lap elə Birliyin bütün üzvlərinə məktub göndərib hansısa məsələni müzakirə eləmək, xəbərləri bölüşmək, hansısa məsələyə münasibətlərini öyrənmək çətindirmi? Hansı əsrdir, hansı dövrdür? 1600 və ya 2000 adamın ünvanını yazırsan kompüterin yaddaşına, hər dəfə də   iclasın tarixini və ya müzakirə olunacaq məsələni yazırsan, düyməni bircə dəfə basırsan bütün üzvlərə məktub gedir. Birlikdə bunu eləməyə adammı çatışmır? Onda yazıçılar üçün nəzərdə tutulan təqaüdü alan katibəniz, yazıçılar üçün nəzərdə tutulan evdən pay uman köməkçiniz nə işlə məşğul olur? Kommunist üsul-idarəsindən  irəliyə doğru bircə addım da olsa atıbsınızmı?

Yüzlərlə üzvü olan bu boyda təşkilat niyə müstəqil fəaliyyət göstərən ədəbi saytlar qədər iş görə bilmir, illərdir AYB-nin elektron saytını normal işlədən tapılmır və bu sayt bütün ədəbi saytlar içərisində ən nüfuzsuzu olur? Nəyə görə sizin keçirdiyiniz və daha çox sahəni əhatə eləyən müsabiqə Nigar Köçərlinin təkbaşına keçirdiyi Milli Kitab Mükafatı qədər nüfuzlu ola, ədəbi camiədə rezonans doğura bilmir? Bu özü Yazıçılar birliyinin nüfuz göstəricisi deyilmi? Nəyə görə Oxu Zalının, Kulis.az-ın, Kult.az-ın keçirdiyi hekayə müsabiqələri sizin keçirdiyiniz bütün müsabiqələri, o cümlədən beynəlxalq müsabiqələri kölgədə qoyur? Bunu necə əsaslandıra, izah eləyə bilərsiniz?  Birlik Şahbaz Xuduoğlunun təkbaşına tərcümə elətdirib çapdan buraxdığının   yüzdə biri qədər kitab tərcümə elətdirib yaya bilirmi? Millət vəkili Qənirə Paşayevanın təkbaşına yazıçı-şairlərə göstərdiyi qayğını göstərə bilirmi?

Əvəz edilməz sədrin on illərlə rəhbərlik elədiyi AYB niyə nüfuzunu bunca itirdi? Bu suallara necə, bir aydınlıq gətirən tapılarmı?

Tapılmayacaq. Tapılsa da, artıq çoxdan məlum olan bayatıları oxuyacaq.

O bayatılara isə inanan olmayacaq.

 

Mənbə: Kulis.az

GÜNDƏM
0

Orta yol

Keçənlərdə “Gündəlik Teleqraf” qəzetində Dilqəm Əhməd bəyin “Göydən Yerə” kitabı haqqında dəyərləndirmə yazısı dərc olundu. Fərqli bir tənqid anlayışı ilə yazılmış bu yazı, bir çox mübahisələrdə “orta yol” prinsipinin faydalı olacağını düşündürür. Biz binar ziddiyətlərlə düşünməyə vərdiş etdiyimizdən, bir tərəfli olaraq “pis” vəya “yaxşı”, “ağ” vəya “qara” kimi zidd kateqoriyalarla düşünməyə meyilliyik. Bu gedişlə, eyni mübahisə mövzuları heç bir uzlaşmaya, sintezə gətirmədən illər sonra belə aktual olacaq. Düşünmənin ilk mərhələsində binar ziddiyətlər faydalı olsa da, inkişaf üçün bu tərz düşüncə metodu tərk edilməlidir, binar düşüncənin əsasən təbii cəmiyyətlərdə və əyalətlərdə geniş yayıldığını görmək çətin deyil. Modern təfəkkür uzlaşmaya verilən əhəmiyyətlə başlayır.

Tənqid
Ənənəvi anlayışa görə, tənqid ya tam müsbət, ya da tam mənfi yüklü dəyərləndirmədən ibarət olmalıdır. Ola bilsin ki bu anlayış, Sovet dövrünün tənqid anlayışından təsirlənib. Ancaq o dövrdə meyar sayılan mətnlərin “sosial realizm” prinsiplərinə uyğunluğu və ya uyğunsuzluğu bizdə “kruq” meyarı ilə əvəz olunub. Bir yazı, yazarının çevresi tərəfindən yüksək, qarşı tərəfdən isə dəyərsiz olaraq qiymətləndirilir, yaxud görməzdən gəlinir. Nəticədə xeyli “çevrələr” var və hər çevrənin öz yazarları mövcuddur, çevrə mənsubiyyətindən başqa meyar yoxdur.
Yeni bir yazı ortaya qoymuş müəllif çevrəsi tərəfindən az qala dahi kimi dəyərləndirilir-başı gicəllənən müəllif öz üzərində işləmədən, sadəcə periodik tərif dalğası ilə performansını qoruya biləcəyini düşünür. Qarşı tərəf isə onu yerdən yerə vurur, bir daha yazmaması üçün onu həvəsdən salmağa çalışır.
Əsl tənqid, yeni yazarın sınaq dövründə olduğunu qəbul etməklə müəyyən konstruktiv təkliflərlə onun bir müddət özünü formalaşdırmasına kömək etməlidir.
Tənqid tamamlayıcı olmalı, təqdir etməli və daha geniş kontekstə yerləştirməlidir. Ümümilikdə ənənəvi cəmiyyət olduğumuzdan, hər yenilik və fərqlilik fürsət olaraq deyil, oturuşmuş nizama təhdid olaraq qəbul edilir. Çünkü biz “dinamik” deyil, “statik” tarixi seçirik.
Dinin tənqidi
Din insan təfəkküründə bir mərhələdir, dini düşünmə dünyəvi düşünmədən fərqlidir. Dini və ideoloji toplumlar dünyəvi toplumlardan fərqli inkişaf səviyyəsindədirlər. Din fərdi ehtiyacdır, sosial problemlərin həllər paketi deyil. Dini tənqid etməyə normal yanaşmaq lazımdır, ancaq əlbəttə təhqir heç bir münasibətdə olduğu kimi burada da yolverilməzdir.
Dinlərdə inanmayanlar da yaradılış planına daxil edilir və onlar haqqında müxtəlif aşağılayıcı ifadələr işlədilir. Dinin tənqidində əsas məqsəd onun sərhədlərini müəyyən etməkdir. Elm, təhsil və idarəetmədən kənarda saxlanılmasıdır. Bu gün dini tənqid edənlərlə müqayisədə din təbliğatçıları qat qat çoxdurlar. Dindarlar üç-beç tənqidçini tənqid edəcəklərinə, İslamın modernləşməsi, radikallıqdan qurtulması və xarici güclərin əlində alət olmaması üçün çalışmalıdırlar. Tirajlı qəzetlər, saytlar, yazarlar hər fürsətdə dini təbliğ edirlər. Demək olar ki professional səviyyədə modernizmdən, dünyəvilikdən danışan yoxdur. Nəticədə 21-ci əsrdə ölkəmizdə orta əsrlərdən qalma məzhəb davasının ilk siqnallarını görürük.
Dindarlar tənqidə dözümlü olmalı, din tənqidçiləri təhqirə yol verməməlidirlər. Dinlə inkişaf etmiş cəmiyyət yoxdur, eləcə də elmsiz inkişaf etmiş cəmiyyət yoxdur. Dindar olmaq üçün xaricdəki mollalara bağlı qalmaq, onlara kor koranə etiqad etmək doğru deyil. Dindarlar öz mətinlərini anlayacaqları dildə oxumalı və anlamaq üçün vasitəçi axtarmamalıdırlar.
Əgər qarşılıqlı müzakirə olmasa “kölgə döyüşü” ancaq daha radikal ziddiyətlər yaradacaq. Dindarlar bir problem olduğunu qəbul etməsələr, zamandan geridə qalmağa davam edəcəklər. Din tənqidçiləri sadəcə dini tənqid etməli deyillər, dindən “azad ediləcək” sahələr üçün modern həlləri göstərməlidirlər. Paradoksal olaraq SSRİ-nin səhv qurulmuş din tənqidi-qarşılarında onlara cavab verəcək kimsələr olmadığı üçün-bəlkə də unudulacaq dini şüurlarda yaşatdı. SSRİ dağıldıqdan sonra insanlar “SSRİ-nin bəyənmədiyi hər şey yaxşıdır” prinsipi ilə dinə sarıldılar. Təyinatsız, düzgün hesablanmamış tənqid dinin güclənməsinə kömək edər. Fərdlərin inancı yox, sistemli din tənqid olunmalıdır. İnanmaq ehtiyacdır və bütün inanclar şübhəyə açıqdırlar. Cəmiyyət halında, fərqliliklər yaradan din işin içinə daxil edilmədən, minimum “ortaq məxrəc”-vətəndaşlıq bağı əsas götürülməlidir. İnsanın seçim ediləcək yaşa gələnə qədər isə ona müəyyən obyektiv bilgilər çoxluğu verilməlidir. Hər tərəfli baxa bildikdən və az-çox obyektiv meyarlara sahib olduqdan sonra istənilən insan istədiyi dini seçə bilər. Bu konteksdə, doğru seçim üçün maddi şirnikləndirməyə, təbliğat məqsədli yalanlara, seçim edə biləcək yaşda olmayanlara yönəlik təbliğata mümkün qədər qarşı çıxılmalıdır.

“Füyuzatçılar” və “Molla Nəsrəddinçilər”
Dilqəm bəy “Füyuzatçılar” və “Molla Nəsrəddinçilər”-in metodlarını müqayisə edir və üstünlüyü birincilərə verir. İkincilər dini karikatürizə edir, ənənələri ələ salırdılarsa birincilər modernizmin prinsiplərini təbliğ etmək üçün çalışırdılar. Müəllifin qeyd etdiyinə görə, “Molla Nəsrəddin” ənənəsi qalsa da, “Füyuzatçıların” fəaliyyəti qısa ömürlü oldu. Bu iki metod əslində bir birinə zidd deyil, bir birlərini tamamlayıcıdır.
Əgər karikatürizə etmək olmasa, problemləri anlatmaq çətin olar. Karikatura normal sayılanla araya məsafə qoyur, doğru bilinəni əyri göstərir, “normal”-ın “anormal” oluğunu aşkar edir. İnsan içində yaşadığı sistemin əyriliklərini tam görə bilməz, mütləq araya məsafə qoymalıdır. Özünün də içində olduğu cəmiyyətə fərqli baxa bilməli, ona yarı yarıya “yadlaşmalıdır”.
Bir millət böyüyüb başqasının sərhədlərinə dayandıqda, həyatında özünə yer etdikdə istər istəməz “onlar” və “biz” müqayisəsi başlayır. Modernizmin nəticəsi olaraq milliləşmə əsasən bu şəkildə, Qərbdən dalğa dalğa yayılır. İnsanlar bu durumda üç tərz reaksiya verirlər:

-Mühavizəkarlar geri dönməyə çağırış edirlər, onlar zəifləməni orijinallıqdan, saf mədəniyyətdən uzaq düşməkdə görür,mümkün olduğunca geriyə qayıtmağa çağırırlar. Ancaq dünya dəyişir, bir yerdə çox, digərində az da olsa inkişaf edir. Geriyə getdikcə problemlər daha da həll olunmaz olur, işlər daha da pisləşir və onlar, işlərin pisləşməsini səbəb göstərərək daha yüksək səslə keçmişə qayıdış çağrışları edirlər. Bu qapalı dövrənin mühavizəkarların mənfəətindən başqa heç nəyə faydası olmur. Geridə qalmış ölkələr başqalarının nağıllarına daha asan inanırlar.

-İkinci qrup, işğalçıların mədəniyyətini qəbul edən, onların dilində danışan opportunistlər və karyeristlərdir. Bunlar öz xalqlarından utanırlar və “üstün” mədəniyyəti qəbul etməklə özlərini daha üst sosial təbəqə hiss edirlər, mənsub olduqları kökdən “qurtulduqlarını” düşünürlər. Xalqla gəlmələr arasında qalır, nə onlardan nə bunlardan olurlar. Kompleksli və ölkəsinin problemlərinə yad bir sosial qrup yaranır. Fiziki olaraq ölkədə yaşasalar da fikri olaraq başqa mədəni sferadadırlar. İngiltərə gömrüyündə işləyən hind əsilli məmurlar, Hindistandan İngiltərəyə köç edən hindlilərə onlardan üstün olduqlarını göstərmək üçün problemlər çıxarması tam yadlaşmanın fəsadlarını göstərir. Əgər yanaşma bəyənməmə əsasında qurulursa, insan özünə yaxın olana daha çox nifrət edir.

-Üçüncü qrup özünü xalqdan sayan, ona qarşı məsuliyyət hiss edən, ancaq onun mövcud durumundan razı olmağı doğru saymayanlardır. Xalqı tərifləmək onun başının altına yastıq qoymaqdır, ancaq onu inkişafa razı salmaq üçünsə mövcud vəziyyətinin problemli olduğunu anlatmaq lazım gəlir. Burada iki qrup da əlbir işləməlidir, bir qrup satira, publisistika və karikatura ilə vəziyyətin çirkinliyini göstərməli, digər qrup modernliyə təşviq etməlidir. Sabir və Cəlil birinci qrupda idi, Üzeyir ikinci. Üzeyir bəyin əsərlərində sadəcə tənqid deyil, pozitiv nümunədə var. Burada gənclik qocalığa qalib gəlir, ilk dəfə xorla mahnı oxunur.
Bu gün Azərbaycan fikir aləmində füyuzatçıların metodunu tətbiq edənlər azlıqdadır, tanınmış yazar və alimlərimiz, Tv-lər və qəzetlər, hər kəs dinin yayılmasına öz payını vermək istəyir. Modernizmi təbliğ edən, problemlərə humanitar elmlərin baxışından baxanlar yox dərəcəsindədirlər. Ənənəvi cəmiyyət olduğumuz üçün əsas bilgi qaynağımız, avtoritetlərdən gələn doqmalardır. Status bilgidən əhəmiyyətlidir, statusu olan birinin bilgisi nadir hallarda təftiş edilir.
Doqmatik düşüncə zamanın üstündə olduğunu iddia edir. Ancaq təkamül-canlı və cansız dünyanın, təfəkkürün zamanla dəyişməsi-reallıqdır. Doqmatik düşüncənin modern təfəkkürü ələ salmasına imkan verməmək, əksinə onun dinamik tarixdə aşılması lazım olan bir mərhələ olduğunu göstərmək lazımdır. Hansı problemi prioritet olaraq seçmək həm də camaat və cəmiyyət arasında seçimi müəyyən edir.

 

ƏDƏBİ MÜHİT
0

  Bu yaxınlarda Çingiz Abdullayevdən Məmməd İsmayıl haqqında, Məmməd İsmayılı nüfuzdan salmağa hesablanmış açıqlama alan 1937.az saytı, Məmməd İsmayıla cavab haqqı tanımayıb və onun açıqlamaya verdiyi cavabı saytda dərc etməkdən imtina edib. Bununçün də Məmməd İsmayılın cavabını saytımızda dərc edirik.

 

Çingiz Abdullayevin açıqlaması ilə burdan tanış ola bilərsiniz. 

 

   YALAN AYAQ AÇSA DA…YERİMƏZ
YAXUD CAVAB HAQQI!!! 

 

   Keçirdiyiniz qurultay deyildi, bəy tərifi idi

   Hörmətli “1937.az” saytının yöneticiləri qurultaya devet olunmağım ve bilet məsələsi haqqında Ç. Abdullayevin ünvanıma söylediyi fikirler uydurma ve böhtandır. Adınıza yaraşan o idi ki, haqqımda böhtan xarakterli yazı yayınlayarkən mənim cavab haqqıma sayğı göstərəydiniz. Anadolu türklerinin bir misalında deyildiyi kimi “Gec olsun, güc olmasın!” Bəlkə bundan sonra yazımı saytınızda yerleşdirəsi oldunuz.
 Görünür Çingiz dedektiv yazılarının hansındansa bir parçanı düşünərken bu yalanları uydurub. Mən qurultayla bağlı Anar Rzayevdən heç nə xahiş etməmişəm. Mənim adımla əgər kimsə Anar müəllimə bir şey deyibsə, ( ki, buna da inanmıram!) xəbərim yoxdur. Anar müəllimin katibəsi Tovuz xanımla mənim yazışmalarım onun da, menim de internet arxivimde qalır ve orada hər şəy gün kimi aydındır! (Xətrini öz övladım kimi istədiyim bu qızımızın adının hallanmasını heç istəməzdim, amma ünvanıma səsləndirilen böhtan qarşısında başqa əlacım olmadığından onun şahidliyine baş vurmaq məcburiyyətindəyem!.) Tovuz xanım elektron adresimə göndərdiyi məktubda (Yer almasın deyə o məktubları bütünüylə burada verməyi lazım bilmirəm!)qurultaya nümayəndə seçildiyimi ve bilet alınması üçün pasportumun surətini istəyirdi. Doğrusu, işlərim çox olduğundan evvelce getməməyi düşündüm, həm də köhnə hamam, köhnə tas olacağını fikirləşdim. Amma uzun illərdən bəri adımın bütün siyahılardan silindiyi Yazarlar Birliyində bəlke nəsə bir qımıldanma var düşüncəsiylə və köhnə dostlarla görüşə biləcəyimə göre getməyə qərar verdim. Ç. Abdullayevin yalanın içinde bircə həqiqət var, o da biletin tarixinin deyişilməsidir. Tovuz xanıma bu ricamı beləcə də yazmışdım: ” Tovuz xanım, salam. Dəvətnaməyə və biletə göre təşəkkür edirem. Ancaq bir problem var. Dəvətnamədə 16-19 iyun yazıldığından mən elə bildim ki, gediş-dönüş biletleri 15-20 iyun tarixləri arasında olacaq. Yanlışlıq məndədir, gərək əvvəlcədən sənə yazaydım. İş burasındadır ki, başqa qonaqalar qurultayda ve yubileyde iştirak etməyə gəlir, mən isə həm də evimə, vətənimə, dostlarımın yanına gəlirəm. Belə çıxır ki, Bakıda cemi 2 gün qalacam. O günlər de zatən qurultay ve yubiley günləridir. Xahişim odur ki, bəlkə mənim biletimi gediş 15 iyun, dönüş 20 iyuna dəyişdirəsiniz. Bilirəm səninçün çətin olar, amma katiblərdən biri telefon açsa, elə bilirem problem çözüle biler. Evvelceden təşəkkürler!” (İnternet ünvanımdan eyni ile aldığımdan səhvləri düzəltməyi lazım bilmədim.M.İ.)

Və biletin tarixi Çingizin uydurduğu kimi 10 gün uzadılmadı, gediş iyunun on altısı, dönüş isə iyirmi ikisi oldu.
Mənim qurultaya dəvət olunmağım, ya da yol pulumun ödənilməsi nə böyük işdir ki, hələ boynuma minnət de qoyulur. Məgər bu paralar Anarın, ya da Çingizin cibinden çıxırdısa, verməyəydiler. Oturub-durub Yazarlar Birliyine dövlet qayğısından ağız dolusu danışırlar. Bu qayğı yalnız İttifaqın çevrəsinə cəm olub ləbbeh deyənlər üçündür, yoxsa?! Özünüz azmış kimi yeddi arxa dolananız da sizlərin sayəsində İttifaqın səfasını sürməkdədir.
Və deyəlim ki, kimsə menim qurultaya gəlməyim üçün Anar Rzayevden xahiş edib. Bes “bey terfi” dedirtmek üçün Serbiyadan, Türkiyeden, Moskvadan, əski Sovetler Birliyi ölkələrindən gələnlərin yol pulunu kim ödemişdi ve niye ödemişdi, ancaq tərif dedirtmek üçünmü?! Yəni Məmməd İsmayıl bu qədərmi sizin gözünüzə kiçik görünür?!. Bu həmin Məmməd İsmayıldır ki, İttifaqın urvatlı vaxtlarında 19 neferlik Yazıçılar İttifaqın rəyasət heyyətinin üzvü seçilmişdi, bu həmin Məmməd İsmayıldır ki, bir zamanlar elə həmin ittifaqın katiblərindən biri idi. Bu həmin Məmməd İsmayıldır ki, İttifaqın mətbu orqanlarının hamısının birlikde tirajından tirajı on defe artıq olan ”Gənclik” və “Molodost” jurnallarının qurucusu ve baş redaktoru idi. Və təvazökarlıqdan uzaq olsa da, bu Məmməd İsmayıl Azərbaycanda yox, dünyanın çeşitli ölkələrində əsərləri çap olunan və mükafatlar alan adamdır və hazırda Türkiyənin ən önəmli universitetlərindən birinin professorudur! 
   Əgər yaddaşın korşalıbsa, mənə dədiyin sözləri sənə xatırlamağa məcburam, Çingiz! Bir zaman fəxrlə mənə dediyin sözlərdi bunlar:-Moskvada Yazarlar Birliyinin binasında Azərbaycan yazıçılarından yalnızca sənin və mənim şəklim asılıb. 
Yad bir ölkədə, həm de sənin daha çox bağlı olduğun ölkədə portreti Yazarlar Birliyi binasını foyesində asılmış bir adama böhtan atmağının səbəbi nədir? Bu, mənəm və cidanı necə çuvalda gizlede bilərsiniz? Azərbaycan Yazarlar Birliyi birlikdisə, bütün istedadı olan adamların birliyidir, sizin tərəfdaşarınızın yox!
Keçirdiyiniz qurultay, qurultay deyildi, bəy tərifi məclisi idi və mən də orada fon və ya dekor ola bilməzdim. Əslində ağlınız bir azacıq olsaydı, mənə hücum etmək yerine, “sağ ol” deyərdiniz. (Amma kimə deyirsən?!) Çünki mən qurultayı rezalətdən qurtarmışdım, mənim çıxışıma görə ona ən azından demokratik imajı verilə bilərdi. Görün İttifaqda yaratdığınız despotizm ne qədər gülcüdür ki, sənin müsahibəndə etiraf etdiyine görə Tahirə xanım Cəfərova sizin qorxunuzdan mənim şeirlərmi hazırladığı antologiyadan çıxarmaq istəyir. Halbuki elə həmin Tahirə xanım mənim şeirlərimin Finlandiyada necə qarşılandığını qızıma və mənə yazdığı mektublarda ağız dolusu yazmışdır. Yenə hardasa, Anar müellimin müdrikliyi çatıb xanıma təskinedici cavab verib. Amma… amması da odur ki, yenicə bəh-bəhlə yenilik adına “Ədəbiyyat” qəzetinin başına gətirdiyiniz adam qəzetde nə mənim şəklimə, nə də çıxışımdan fraqmentə yer verir. Dövlet qəzeti ”Azərbaycan” çıxışçı kimi yalnız məni nəzərde tutaraq və s. yazaraq can qurtara bilərdi bəlkə də, bəs İttifaqın orqanı nece, buna haqqı çatırmı? Bunlara Anar müəllimin verdiyi reaksiya nədir, əcaba? Həm də qəzetin mənimlə polemikaya girişmek istəyən zatın əleyhimə sözlərini vərdiyi halda menim çıxışımdan heç olmasa, bircə cümlə verilməməsini haraya yazaq?! Bütün bunlar azmış kimi Rəşad Məcidin ötürmesiyle Anar müellimin “Azərbaycanda M. İsmayılın üzünə bütün qapılar qapalı idi, indi Yazıçılar Birliyinin də qapısı qapandı” fikri “Azadlıq” radiosunun efirindən səslendirilib dünyaya yayılır!(Bu tarixi etirafı əgər doğrudan da edibsə, mən Anar müəllimə təşəkkür edirəm. Bu, ölkədə mənə qarşı aparılan siyasi terrorun etirafıdır bir baxıma. Və Yazarlar Birliyinin rəhbərliyi də bu tarixi terrorun iştirakçı ve dəstəkçiləridir! Mən bütün bunlar barəsinde başqa bir yazımda geniş bəhs edəcəyimdən burada qısa kesirem!)
Yəni bu qədərmi tənqide dözümsüz, bu qədərmi toxunulmaz olmusuz? Sizə toxunan yanmalıdırmı, Çingiz Abdullayev? Bələ dülşünürsünüzsə, deməli yazıçı-filan da deyilsiniz. İlahi təqdir ve ədalətdən xəbəri olmayanlardan nə gözlentimiz olmalıdır?!
Bir də fikrimce İttifaqın bu günə salınmasında sadece İttifaqı yönlendirənlər yox, daha çox ölkəni idare edənlər günahkardır. Ölkədə yaradılan siyasi şablon belədir. Bir ölkede bir adam 23 il nazir kreslosunda otuzdurulursa, Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin başındakılar bu “örnəkdən” niye yararlanmalıdırlar ?Sivil-demokratik ölkələrde bir diplomatı bir ölkədə 5-10 ilden artıq saxlamazlar!!! Bizde ise…
Azerbaycanda hamıdan gənc yaşda “xalq yazıçısı” adı aldığınla fəxr edən Çingiz Abdullayev, ən azından son qurultayda etdiyin çıxışı yadına sal ve dilini bilmədiyin xalqın nece “xalq yazıçısı” olmaq olar, sualına cavab axtar? Dilini bilmıdiyin bir xalqın necə “xalq yazıçısı” olmaq olar?!, Nəyinə, hansı ximətlərine görə, (“Soltan bəy Məşədi İbadın nəyinə aşiq olub?”) sənə bu ayrıcalıq göstərildi?! Sualın cavabını tapdıqdan sonra mənimlə polemikaya girişərsən! 

Məmməd İsmayıl
25.06.2014
Çanaqqala/TÜRKİYƏ

 

ŞEİR
0

Elşən Böyükvənd

Şeirlər

Gövdəsi kömürlü qız

Mağara divarında rəsm olub

Həbs olunmuşlara oxşayan qocanın düşündəyəm

Yoxuşlara tamarzı daşlar

Külqabılar düşərgəsinin düşgünləri

Iki tonqal yanır dağ başında

Iki tonqal Çəliklə Qara buludlar ordusuna varıb

Çaxnaşıb-çaqqıldaşıb

Sarılığa dustaq torpağa yağıb

Göyərəcəyəmmi ?

Qarı üzərliyi

Çamur evin dili

Dam üstə göyərən tikandır

Dağlar pintisi

Ana əli başına çəkilməyən

Saçı darağın dişini qanadan

Gövdəsiz başdır

Bayatılar boxçasını bağla

At çiyininə apar

Tünd şüşəli gözlüyün arxasında

Sətir-sətir qırışlı boyundan

Göz muncuğu asladıqda

Kəhlik yerişini yamsılayan qarğa olduqda

Gedər yollar

Getməz oldu

Gövdəsi kömürlü qız

Somurub geyin məni, qorxma

Köksündəki qalanın

Açmazındayam.

Titrəklik

Hər sətir bir budaq

Hər sözcük bir yarpaq

Toxunursa nəfəsin

Əsər, titrər şeirlərim.

Çürümək

Bir bulmaca sayaq

Qaraldı ağ evlərimiz

Yatay-dikey

Canlıya həsrət hünülər kimi

Əmirik qanımızı

Yaşam qaydalarında

Və bir gecənin

Qana boyanmış mələfəsi

Keçmişin aydın güzgüsü

Və sevginin qutsal bayrağıdır

Mən Qoxumuş qazanda çürüyürəm

Bacımsa Akvariyom balığı kimi

Açıb yumur ağzını

Danışmağa.

ŞEİR
0

Elşən Böyükvənd-Şeirlər

Gövdəsi kömürlü qız

Mağara divarında rəsm olub
Həbs olunmuşlara oxşayan qocanın düşündəyəm

Yoxuşlara tamarzı daşlar
Külqabılar düşərgəsinin düşgünləri
Iki tonqal yanır dağ başında
Iki tonqal
Çəliklə
Qara buludlar ordusuna varıb
Çaxnaşıb-çaqqıldaşıb
Sarılığa dustaq torpağa yağıb
Göyərəcəyəmmi ?

Qarı üzərliyi
Çamur evin dili
Dam üstə göyərən tikandır
Dağlar pintisi
Ana əli başına çəkilməyən
Saçı darağın dişini qanadan
Gövdəsiz başdır
Bayatılar boxçasını bağla
At çiyininə apar

Tünd şüşəli gözlüyün arxasında
Sətir-sətir qırışlı boyundan
Göz muncuğu asladıqda
Kəhlik yerişini yamsılayan qarğa olduqda
Gedər yollar
Getməz oldu

Gövdəsi kömürlü qız
Somurub geyin məni, qorxma
Köksündəki qalanın
Açmazındayam.

Titrəklik

Hər sətir bir budaq
Hər sözcük bir yarpaq
Toxunursa nəfəsin
Əsər, titrər şeirlərim.

Çürümək

Bir bulmaca sayaq
Qaraldı ağ evlərimiz
Yatay-dikey
Canlıya həsrət hünülər kimi
Əmirik qanımızı
Yaşam qaydalarında
Və bir gecənin
Qana boyanmış mələfəsi
Keçmişin aydın güzgüsü
Və sevginin qutsal bayrağıdır
Mən
Qoxumuş qazanda çürüyürəm
Bacımsa
Akvariyom balığı kimi
Açıb yumur ağzını
Danışmağa.

ŞEİR
0

Elşən Böyükvənd-Şeirlər

Gövdəsi kömürlü qız

Mağara divarında rəsm olub
Həbs olunmuşlara oxşayan qocanın düşündəyəm

Yoxuşlara tamarzı daşlar
Külqabılar düşərgəsinin düşgünləri
Iki tonqal yanır dağ başında
Iki tonqal
Çəliklə
Qara buludlar ordusuna varıb
Çaxnaşıb-çaqqıldaşıb
Sarılığa dustaq torpağa yağıb
Göyərəcəyəmmi ?

Qarı üzərliyi
Çamur evin dili
Dam üstə göyərən tikandır
Dağlar pintisi
Ana əli başına çəkilməyən
Saçı darağın dişini qanadan
Gövdəsiz başdır
Bayatılar boxçasını bağla
At çiyininə apar

Tünd şüşəli gözlüyün arxasında
Sətir-sətir qırışlı boyundan
Göz muncuğu asladıqda
Kəhlik yerişini yamsılayan qarğa olduqda
Gedər yollar
Getməz oldu

Gövdəsi kömürlü qız
Somurub geyin məni, qorxma
Köksündəki qalanın
Açmazındayam.

Titrəklik

Hər sətir bir budaq
Hər sözcük bir yarpaq
Toxunursa nəfəsin
Əsər, titrər şeirlərim.

Çürümək

Bir bulmaca sayaq
Qaraldı ağ evlərimiz
Yatay-dikey
Canlıya həsrət hünülər kimi
Əmirik qanımızı
Yaşam qaydalarında
Və bir gecənin
Qana boyanmış mələfəsi
Keçmişin aydın güzgüsü
Və sevginin qutsal bayrağıdır
Mən
Qoxumuş qazanda çürüyürəm
Bacımsa
Akvariyom balığı kimi
Açıb yumur ağzını
Danışmağa.

GÜNDƏM
0

TRİLOGİYA

2.   Bioloji apokalipsis və digərləri

 

(Hara gedirik?)

 

“Dünyanın kasıb məmləkət sakinlərinin bütün bu gözəlliklərdən  əlbət ki, xəbəri yoxdur.  Və olmamalıdır da. Çünki: insanlar dünyaya 2 rəngdə gəlir: ağ və qara. Qaralar ağların həyatına baxmamalıdır.

Hardasa uşaqlar acından və xəstəlikdən ölür. Dünyanın ən yoxsul ölkələrində səfalət və kasıblıq baş alıb gedir, insanlar orqanlarını satır. Acından sıçan tutub yeyən  uşaqlar və 30 milyonluq, maqnatların gözünü bir gecəlik qamaşdıracaq əlbisə…….”

 

Əvvəlki yazımdan iqtibas. Bu yazdıqlarım ilk baxışda və ilk düşündükdə ağlıma gələnlərdir. Əslində bəlkə elə belə də omalıdır? Ağlar və qaralar. İnsan bərabərliyi utopiyadır bəlkə? Hamı və hər şey ierarxiyanın pozulmaz qanunlarına tabe olmalıdır bəlkə? İmperiyalar qul sümükləri üzərində qurulmalı, kəcavələr qollar üstündə getməlidir bəlkə?  Təbii seçmə intervensiyası  flora/fauna  çərçivəsini aşmalıdır bəlkə?…

Yer üzündə əhali durmadan artır. 1987-99-cu illər arasında (cəmisi 12 ilə) insanların sayı 5 milyarddan 6 milyarda çatıb! Bu, çox qorxunc rəqəmdir. Hal-hazırda 7 milyarddan çoxuq. 2011-ci ilin noyabrında Yerin 7 milyardıncı sakini doğuldu. Bu sürətlə davam etsə, bir neçə on ilə əhalinin sayı 10 milyardı keçəcək. İnsan populyasiyasının belə quduz sürətlə yayılması yaxşı heç bir şey vəd etmir.

İndi planetdə meteorit yağışından, komet toqquşmasından, presessiyadan, qlobal istiləşmədən, qütblərin yerdəyişməsi və s.və il.-dan başqa daha bir hədələyici faktor doğub:  İnsan! Və bu faktor heç də sadaladıqlarımdan az aqressiv deyil.

Texniki proqres atmosferdə insan fəaliyyəti nəticəsində əmələ gələn dəyişikliklərdən, ozon deşiyinin böyüməsindən tutmuş yerin səthinə və tərkinə qədər bir çox sahələrdə öz mənfi təsirini göstərməkdədir. Təbii sərvətlər, həmçinin şirin su ehtiyatları və nəfəs aldığımız oksigen tükənməkdə. Əhali əsasən az inkişaf etmiş ölkələrdə artır. Burda sakinlər oz daim artan tələbatını  ödəmək üçün meşələri qırır, sərvətləri yox edir.

Təbii qaz və kömür yandırılması nəticəsində Yerin atmosfer qatında (o təbəqə ki bizi külli miqdarda kosmosda dolaşan sərbəst cisimlər bombardmanından qoruyur) dəyişikliklər baş verir. Atmosfer dəyişiklikləri iqlim dəyişikliklərinə gətirir. Külli miqdarda atmosferə ifraz olunan karbon qazı okean suyunun oksidləşməsinə səbəb olur və bu səbəbdən riflər məhv olur. Riflərsə plankton və yosunlar üçün təbii arealdır. Deməli, planktonun da yox olmaq təhlükəsi doğur.  Bu isə balıqların qidasını təşkil edir. Həm də planetdə oksigenin yarısından çoxu məhz okean planktonu tərəfindən ayrılır.

Sibir – daimi buzlaqlar vətəni. İqlim dəyişilir – buzlaqlar əriyir. Nəticədə Sibir buzlarında  “məhbusda olan” zəhərli qaz – metan ayrılır. Tək metan yox, həm də dağıdıcı təsirinə görə heç də ondan geridə qalmayan hidrogen sulfid.

Əhali isə artır….. Dünyada bu vəhşi artımın qarşısını alan bir qüvvə varmı görən?

Var!

1.    Elitar  “Seçilmişlər” daim demoqrafik problemi göz önündə saxlayır. Əlbəttə ki, Yer üzündə əhalinin azaldılması gözəl inkişaf və tərəqqi yolu keçmiş, həyat səviyyəsi çox yüksək olan texnokrat cəmiyyət hesabına baş verə bilməz. Bunun üçün  “ piyadalar” var, yəni qaralar. Onlar vaxtaşırı, bəzənsə  daimi “biçilir”. Müharibələr, aclıq, bakterioloji silah, yeni nüvə silahlarının sınağı, dini və etnoqrafiq  zəmində müxtəlif ağlasığan və sığmaz toqquşmalar və s. və il.

İnkişaf etmiş ölkələrin gizli laboratoriyalarında bioloji silahlar hazırlanır. Bu bioloji diversiya silahları müharibə elan etmədən işləyir. Bu, vəba, taun, qarayara və s. son dərəcə təhlükəli infeksiya törədicilərinin yeni ştammlarıdır.

Bioloji silahın atom silahı ilə müqayisədə bir çox benefitləri var:

a)    Onun qarşısını almaq qeyri-mümkündür.

b)    Kim tərəfindən və nə vaxt yayıldığı, yəni mənbə və dəqiq vaxt məlum deyil.

c)    Zəhərlənmiş sahələrdə material sərvətlər  qalmaqda davam edir.

d)    Ucuz başa gəlir.

Nüvə silahının hazırlanması çox böyük maliyyə sərfi ilə müşayiət olunur və bu kütləvi ölüm silahından sonra canlı-cansız, nə varsa, hər şey məhv olur.

Amerika. Atlanta. Şəhərin kənarındakı  “Xəstəliklərin profilaktikası və onlara nəzarət” mərkəzində  (CDC)  son dərəcə təhlükəli bakteriya və  QMO  virusların bankı yerləşməkdədir. Atlantanın yaxınlığındakı boş sahədə milyonlarla plastmas tabut saxlanılır. 4 adamlıq tabutlar. Hazırlandıqları material poladdan möhkəm və davamlıdır. O 100 il müddətində nə paslanır, nə çürüyür. Hermetikliyi yüksək dərəcədədir, içərisindəkini düz 1 əsr olduğu kimi saxlayacaq. 1 əsr isə kifayət qədər uzun vaxtdır ki, virus məhv olub virulentliyini itirsin. Düşünürəm, tabutların nə məqsədlə emal olunduğu sualı doğmayacaq. Milyondan artıq tabut, 4 adamlıq – 4 milyondan çox adam deməkdir.

Qarayara (hərbi ştammı)  –  inkubasiya dövrü  2-3 gün. 1 həftəyə insanı aparır. Bu ştamm kütləvi şəkildə tətbiq olunsa, Yer əhalisinin 90%-ni itirəcək.

Bu cür məqsədlər üçün xüsusi terroristlər – biokamikadzelər hazırlanır. Xüsusi toksiki aqentlə yoluxdurulmuş insanlar. Onların məqsədi: bacaqdıqca çox insanı yoluxdurmaq. Onların silahı əllərində deyil ki, tutub alasan və zərərsizləşdirəsən. Onların daşıyıcısı olduqları xəstəlikləri ilk günlərdə sezmək belə mümkün deyil.

Alimlərin dediyinə görə, qarayara 10 günə 1 milyon adamı tələf etməyə qadirdir.

Futuroloqların rəyi:

Çin                            – əhalisi 1 milyard 500 milyon.

Hindistan                   – 1 milyard 200 milyon.

Nigeriya                     – 150 milyondan artıq.

Braziliya                     – 190 milyondan artıq.

Pakistan                     – 190 milyondan artıq.

İndoneziya                  – 200 milyondan artıq.

Banqladeş                  – 140 milyondan artıq.

Yaponiya                    – 120 milyondan artıq.

Bu 8 ölkənin sakinləri dünya əhalisinin yarısını təşkil edir. Futuroloqların fikrincə, əhalinin sayı  1-2 milyarda enməlidir. Necə? Kimin hesabına??? Nə yolla??

Mən qətiyyən inanmiram ki, Yaponiya və Çin onların üzərində bu kimi qırğın silahlarının tətbiqinə yol verə. Onlar, əlbəttə ki, dünya əhalisinin monqoloid irqinin hesabına azaldılmaması üçün əllərindən gələni edəcəklər, hətta analoji metoda da əl ata bilərlər.

Demoqrafiq problem bakterioloji silahı terror sahəsindən siyasi yararlı alət müstəvisinə çıxarmışdır.

Bayaq söylədiyim elitar  “seçilmişlər”  ( ağlar və ya ağalar)  siyahisinə  Devid Rokfeller, Ted Terner (CNN), Bill Geyts (Microsoft)  daxildir.  Geyts öz xanımı ilə birlikdə  xeyriyyə fondu  yaratmışdır, təhsili və səhiyyənı maliyyələşdirəcək bir fond. Bill & Melinda Gates Foundation (B&MGF). Fond tərəfindən inkişaf etməkdə olan ölkələrdə kütləvi vaksinasiya aksiyaları keçirilir. İlk baxışdan bu ki, yaxşıdır, ac əhalinin-qaraların səhhətinin  qeydinə qalırlar ki, milçək kimi qırılmasınlar. Amma məsələnin kökündə tamam başqa məqsəd durur və bu məqsədin humanizmlə bir əlaqəsi yox. Laboratoriya siçanları üzərində aparılmış tədqiqatlar məsələnin məğzini açıb. Vaksin bilavasitə fertilliyə təsir edir. Tədricən nəsilartırma qabiliyyəti enir, fərdlər məhv olur, nəsil sönür.  Qeyts öz nitqində dünya əhalisinin təxminən 700 milyon nəfər azaldılması zəruriyyətindən danışıb. Dərindən düşünəndə  bakterioloji silahla müqayisədə vaksin daha humanist çıxış yoludur.

Avropa dövlətləri tərəfindən  Afrikaya vaksin göndərilir. (donuz qripi əleyhinə). Afrika və qrip!!……….?? Özü də donuz qripi. Bunlar əsasən vaxtı keçmiş, tərkibində böyük miqdar mertiolyat/timerosal (civə duzları, konservant qismində) olan, yoxlanılmamış, tam təmizlənməmiş, sınaqdan keçirilməmiş biokütlədir. Afrika isə poliqondur. Vaksin birinci növbədə uşaqlar və hamilə qadınlar üçün nəzərdə tutulub.

Futuroloqlar tərəfindən bu metod insanlıqdan uzaq sayılıb. Və ümumiyyətlə, vaksin əhalinin azaldılmasında elə bir rol oynaya bilmədi. Yenə də Elitanin nəzəri bakterioloji silaha dikilib. 2014-cü ildə gen səviyyəsində təsir göstərə biləcək silah hazırlanması başa çatmalı idi. Onun təsiri genom plastında iqrlərin məhvinə yönəldilib. Çox incə və ağılla düşünülmüş bir plan. Bu cür məqsədyönlü silah onu istehsal edən ölkə üçün heç bir təhlükə daşımır. Çünki təsir bu və ya digər populyasiyanın xromosom xəritəsinə hesablanıb. Bu, kor-koranə öz yolu üstündə hər şeyi dağıdacaq ölüm kotanı deyil. Düşünən beyinlər öz seçimini qarayaranın ağciyər forması üzərində saxlayıb. İnsandan insana ötürülmür. Yoluxma yalnız spor vasitəsilə mümkündür. Bu amil situasiyanın nəzarətinə imkan verəcək. İnqalyasion formanın sporunu qəbul etmiş adamda 2-4 həftədən sonra xəstəliyin əlamətləri üzə çıxır, bu da diaqnostikanı son dərəcə çətinləşdirir. İnfeksiya 90% letallığa malikdir.

2.    İnkişaf etmış ölkələrdə doğum faizi kənardan müdaxilə olunmadan spontan enir.

3.    Təbiət özü bacardığı kimi məsələni yoluna qoyur. Zəlzələlər, daşqınlar, qasırğalar, torpaq sürüşmələri və s. vasitəsilə. Təbii kataklizmlər bir çox insanın ölümü ilə müşayiət olunur.

4.    Yer texnoloji proqres üçün qisas alır. Hər il onlarla fəlakətin şahidi oluruq. Möhtəşəm, texnikanın son nailiyyətləri əsasında yaradılmış gəmilər batır, təyyarələr göydə yanır, partlayır və ya sadəcə qeyb olur. Bu fəlakətlər minlərlə insanın həyatına son qoyur. Biz planetimizə müharibə elan etmişik, son nəticədə uduzacağımız müharibə.

5.    Etiologiyası məlum olmayan xəstəliklər. Daim 1000 dərman olubsa, 1001 dərd olub – yenə də təbii seçmə.

Bir də xəstə doğulan uşaqların sayı durmadan artmaqda. Səbəb məlum deyil. Bu – kor “budaqlardır”, kötük statuslu canlar. Onlarda artım dayanır, nəsil kəsilir  – Təbii seçmə.

Yer üzünə bizə qədər onlarla sivilizasiyalar gəlmiş (və bizdən sonra da gələcək). Hər dəfə də apokalipsisin zəruriliyi ortaya çıxmış (və yenə də çıxacaq).

Ağlar və qaralar var bu dünyada. Qaralar durmadan artmaqda… Ağlarsa dünyamızı daşına, torpağına qədər məhv edib, qiymətli kağıza çevirməkdə…

Nə olacaq? Bizi nələr gözləyir??

SON  – zəruriyyət/qaçılmazlıqmı  ya faciəmi?! Necə səsləndirməli?

ƏDƏBİ MÜHİT
0

   İntellektlə silahlanmış xürafatçı Həmid Herisçi

   Hadi Qaraçay

   Öncədən bu gün saat 14:15-də doktora vaxtım olduğunu unutmayacağımı öz özümə söz verib televizoru açıram. İraqda və Suriyada türkmənləri biçən İŞİD-lıların əllərində tutduqları başlar reportajçını irəli çəkdiyikcə böyüyür, böyüyür, böyüyür və televizorun şüşəsindən çıxıb otağı, evi, şəhəri tutur, nəfəs ala bilmirəm, bu boğul ha boğulda barmağım nec olursa bir düymənin üstünə toxunur və kanal dəyişilir.

   FRP norveçdə sağçı bir partiyadır onun bölmə rəhbərlərindən biri yekə əmcəkli bir qadın tribunadadır. “Gəlmələrin əyin-başıda çox pis qoxu var, onlar qoxuyurlar, onlar öz uşaqlarını döyürlər” – deyir… Beynimdə nə isə fırlanır, öz başına dolanır elə bil beynimin ürəyi bulanır, qaytarmaq istəyirəm ancaq qaytara bilmirəm. Həkim başımın üstünə gəlir, Rafiq gözlərimin içinə baxıb gülür, sən əsəblşmə, onsuz da bunlar öz cığallıqlarını səndən məndən yaxşı bilirlər. İllər öncə Rafiq Tağının səs küy salmış “Avropa və biz” məqaləsini anıram: “Avropa dəyərləri əslində bütün bəşəriyyətin uğurudur və heç də avropalıların təkəbbürünə səbəb olmamalıdır. Hərçənd əfsus, bu təkəbbür vaxt-bivaxt özünü göstərir, hətta cisimləşərək faşizm timsalında, ya militarizələşmiş aqressiv millət tərzində ortaya çıxır. Əlbəttə, faşizm Avropanın bağışlanmaz səhvi idi”.

   Hə, elə bil qusdum, elə bil bir az dincəldi içim. İndi bu bulandırdığınız ürəyin qusuntusuna dözün. Siz bunu haqq edirsiniz deyə bütün avropalılara söylənirəm. Bu çayı mənə kim verdi? Elə bil Rafiqin xanımıydı. Çayı içirəm və Rafiqi boşuna sevmədiyimi öz içimdə qımışaraq düşünürəm. Reportajçının dediyinə görə bu burnu yelli dananın parti yoldaşlarının içində onunla səsləşməyən, razılaşmayanlar da var…” Hüüüm, eləmi? Dodaqlarımı büzərək reportajçıya da burnu yelli danaya da söylənirəm. Sonra da “İstəyirdinsə dizini qatlayıb öz ölkəndə oturub orada da gəbərəydin, buralarda sənin nə işin vardı!” özüm özümə mırtlanıram. İpadimdən bir vızıltı keçir, bu vızıltı feysbukdan kimsə mesaj atmış ya da kimsə öz şərhində mənim adımı çəkmişdir deməkdir. Ipadin şifrəsini yığıb feysbuka girirəm. Bir gülməcə işarətinin yanında biri mənə “MƏLUN” deyə yazıb və bir yazının linkini verib. Linki açıram, Həmid Heriçinin iranlı bir sayta verdiyi musahibədir və musahibənin içindəki dartışmalarda Herisçinin Rafiq Tağıya “Məlun” deyə söydüyüdür. Yenə də Rafiq Tağı. Yenə də dini söyüş. Bir an reportajçının qabağa çəkərək böyütdüyü başların içində Rafiqin başını da gördüyümü kəsin olaraq anlayıram. Reportajı google də axtarıram başları qabağa çəkərək böyüdən reportajçını bir başın üstündə dayandırıram. Dur! Dur, dayan bir az deyirəm. Özüdür, bu bizim Rafiqdir. Bu bizim Rafiqin başıdır vəhabilərin əlində qanı süzür. Başı tutan barmaqları izləyirəm, əlini, biləyini, qol saatını görürəm, qolunu xanalı köynəyiylə izləyib yuxarı qalxıram, üzünə yaxınlaşıram, saqqalının altındakı dərini görmək istəsəm də olası deyil, gözlərinə çəkirəm morsu və gözlərində bir Həmid Herisçini seçirəm. Ancaq bura nə Suriyadır, nə İraqdır, bura Azərbaycan Respublikasıdır və Həmid Herisçi saqqal buraxmış bir İŞİD-lıdır. Həmid burada Bakıdaykən səsi iranlı bir saytdan “M Ə L U U U U U N”! deyə bağıraraq gəlir. İŞİD-lılar kiminsə başıyla futbol oynayırlar.

    Rafiq əlini mənim kürəyimə qoyur ehmalca, sən bir az dincəl, yorğunsan. Ürək qalxman da keçər, heç belə nigaran qalma. Saat 12-yə yaxınlaşır. Həkim yanına gedəcəyəm bu gün, 14:30-da vaxtım var. Unutmayımhaaa deyə öz özümə uyarı verirəm. Herisçinin M Ə L U U U U N !! söyüşü məni Bakının bir gecəsinin böyründə bıçıqlayır. Rafiq Tağı yerə yıxılır. Rafiq Tağı xəstəxanadadır, Rafiq Tağı ölür. Ancaq Herisçinin İŞİD paltarında Məlun deyə bağıraraq gəlişini televizorlar göstərir. Onun əlindəki baş qanı süzülə-süzülə gülür, qorxmayın deyir, bunlar çoxdan ölüblər, bunları mən iran və qloballaşmada güllələmişəm. Bu başımı əlində tutana baxın onun ağzını o məşhur polimikada yumuşam, bütün bağırmaları da ondandır. Googledə yenidən axtarıram ” İran və qloballaşma qaçılmazlığı” yazını daha öncə də oxumuşam yenidən otururam. İŞİD-lılar burda gülmürlər, İŞİD-lılar burda tumançaqdırlar. İŞİD-lılar üçün zamanın burda durduğunu aydınca görürəm. Zamanmı dedim mən? Saat neçədir ay arvad? Özünü incitmə, yenə də vaxtı qaçırıbsan. Telefon aç yeni vaxt al istərsən. Xanım, qocalmısan, hər şeyi unudursan, boynuna al deyə bir bicliklə üzümə gülür… Göndərilmiş linkə qayıdıram, o yazının altında bir şərh də mən yazıram. Herisçi məni feysbukda blok edir. Bütün şərhləri mənim üçün oradan qaldırılır. Ancaq mən ondan bir az daha bicəm. O sözü gedən şərhin copy etmişəm. Bir status kimi paylaşıram. Sonra Ilqar Tağıya mesaj göndərirəm. Axı bu nə gündür belə deyə soruşuram. Necə olur Azərbaycan Respubliksasında biri durub modernlik də deyil, postmodernizm iddiasında olur, yeri-göyü ilk tanıyan və tanıtdıran olduğunu deyir, şərqin-qərbin, ağın qaranın qovuşağını tapdığından danışır sonra da günümüzün ən böyük ziyalısının ölüsünə Məlun deyə söyür və kimsənin səsi çıxmır. Din adından desən ölünün ardınca danışma qəbih(pis) sayılır, xalq adından desən ölünün ardınca danışmazlar (hələ söymək söyənin özünə qalsın) qanun adından desən Rafiq Tağı öldürüldüyü zaman heç bir məhkumluğu olmayan həqiqi şəxs olub. İndi sən molla qırığı gəlib bizim ədəbi ictimaiyətimizin, sosial fəzamızın tanınmış ziyalısına necə Məlun deyə söyə bilərsən? İndi sən özünü ziyalı bilən, sosyal şəbəkələrdə ağzı dolu mədəniyətdən danışan vətəndaşım bu çirkin hərəkətə necə susarsan? Mən üzümü bütün mediamıza və sosial şəbəkələrdə dil, ədəbiyat, mədəniyət sahələrində yazanlara, çalışanlara tuturam: Həmid Herisçinin hərəkətini tənqid edə bilməyən bir mentalitetdə nəsə çatmır. O nəsənin dəqiq adını demək istəsəm “Cəsarət” sözünü deyə bilərəm. Cəsarət ancaq bu “nəsə”nin bütün yönlərini açanmır, cəsarətin olmamasıyla birlikdə passivliyin var olması da var. Herisçiyə cavab gəlməməsi ziyalılıqdan olan anlayışımızda da çatışmazlıqlar olduğunu sərgiləyir. Kimdir bu ziyalı? Rafiq Tağı mənim tanıdığım tipik ziyalıdır. Günümüzdə mənim üçün ziyalılığın ilk şərti dövlətin siyasi nizami ittilaati orqanına bağlı olmamaqdır. Ziyalı olmaq üçün birinin güc ya quzeyli demişkən iqtidar yanında olmaması olmasa olmaz bir şərt bir şərtdir. Rafiq Tağı bütün ömrüncə özünü iqtidardan qorumuş bir şəxsiyətdir. İndi bu ana şərt, alt şərtləri dartışmaq olar. Toplumda ciddi polemikaya girə bilən bir şəxsiyəti olmalıdır ziyalının. Rafiq Tağı bir çox yazılarıyla ən ciddi polimikalara girmiş adamdır. Dini iqtidarı sorğu suala çəkmə qabiliyəti olmalıdır ziyalının. Topluma yeridilməsi düşünülən yalanlara, uydurmalara qarşı durma qabiliyyəti olmalıdır ziyalının. Necə olur Herisçi kimi birisi gəlib Azərbaycan və azərbaycanlı mentalitetini iranlılığa qarşı təhqir edir və bizim “Ziyalı”larımız bunu görmədik, eşitmədik deyə susur? Sual: Bizdə ziyalı qıtlığımı var?