Yusif Hansen

Cibini güdənlər

İnsan kimdir? Maraqlı sualdır, elə deyilmi? Öz mənafeyi üçün yaşayan dardüşüncəli səfehmi yoxsa cəmiyyət üçün faydalı olmağa çalışaraq ümumi mənafelərin qorunmasına çalışanağıllımı?

Bizim balaca cəmiyyətimizdən yazmaq və fikrlərimi paylaşmaq istəyirəm. Gözümü açandan insanların yalnız öz mənafelərini düşündüyünün şahidi olmuşam. Bir insan təsəvvür edin. Düşməni saydığı qonşusunun evinin yandığına sevinən. Alovun onun da mənzilinə çatacağını düşünmədən. Bir insan təsəvvür edin. Tanıdığı şəxsin başına iş gəlir, susur və vecinə almır. O ki həmin iş öz başına gəlir tumanını başına qaldırır.

Fevralın 21-də manat devalvasiya olunanda yaşanan vəziyyəti xatırlayıram. Təşviş yarandı, sahibkarlar piştaxtadan ərzaq məhsullarını yığışdırdılar, mağazaları bağladılar. Ölkədə həyat bir neçə günlük dondu. Sonra isə nə oldu? Anbarlarda və vitrinlərdə olan texnika, məişət avadanlıqları, komputer və mobil telefonlar, avtomobillərin üzərinə 35% gəlməklə yeni qiymətə təklif edilməyə başladı. Bəs adama deməzlər ki, bu mallar zamanında dolların ucuz vaxtında gətirilmişdirsə, ay şərəfsiz, niyə bəs əlində olanın üzərinə 35% əlavə edirsən? Bunun tək 1 səbəbi var. Daha çox qazanc, mənfəət əldə etmək, acgözlük. Bunun üstünə olsun 10% qoyarlar, daha 35% yox ki.

Gündəlik həyatda ən çox qarşılaşdığım situasiya. Parkda oturanda yanındakı şəxsin fikrini almadan burnunun dibində siqaret çəkməsi, kitab oxuyanın yanında ucadan deyib-gülməsi. Özü də maraqlı olan odur ki, siqareti yanındakı şəxs tərəfə tutmayıb yanında olan kənar şəxs tərəf saxlamaqlarıdır.

Bakının dar küçələri ilə gedərkən insanların qarşılaşması. Arxada gələn insanlara fikr vermədən yolun tən ortasında dayanıb bir-biri ilə söhbət edirlər. Yolu tutub digərlərinə mane olmaq. Özü də təsəvvür edin ki, hər iki qarşılaşan tərəf ailə olsun. Utanmadan 9-10 nəfər yolu kəsir. Elə bil ki digər insanlar spidermandır.

İctimai yerlərdə, metroda qarşılaşdığım digər situasiya. Birinin telefonuna zəng gəlir, o da dayanır yolun ortasında, arxada gələn kütlənin qarşısının kəsir. Özü də bunu eskalatorun ağzında, metronun çıxışı və yaxud girişində edirlər. Hələ insanların çox olan, qarışqa kimi addım-addım gedilən vaxt dayanıb 2 rəfiqənin, dostun ürəyi gedəcək dərəcədə gülməsini heç demirəm.

Bütün qeyd etdiklərimin səbəbi isə çox açıq-aşkar bilinir. İnsanları özlərindən başqa qarşısındakılar maraqlandırmır. Nə qarşısındakının, nə millətin, nə də cəmiyyətin halı.

Bir vəziyyət təsəvvür edin. Göydən bir daş düşür. Qarşında da 1 nəfər gedir. Sən canını qurtarmaq üçün yan tərəfə atılsan, xilas olacaqsan. Amma qarşındakı xəsarət alacaq. Əlbəttə ki həm özünü, həm qarşındakını itələyib kənara atılsan hər ikisi xilas olacaq. Digəri üçün barmağını belə tərpətmək istəməyən isə anlamalıdır ki, zamanı gəlincə heç kim onun üçün də bamağını tərpətməyəcək.

İnsanın bir çıxış yolu var. Daima öyrənməyə meyl etmək, can atmaq. Dəyişmək heç zaman gec deyil. Düşüncə tərzinin inkişafı üçün isə hər zaman kitablar, xüsusilə də bədii əsərlər oxumaq, filmlər izləmək mütləqdir. Film sözünü gördükdə isə ağlına ilk olaraq 18+ filmlər gəldisə, sən düzələn deyilsən artıq.

Müasir ədəbiyyatda qız tutan yazarlar

Ədəbiyyat həyatımızın ayrılmaz hissəsi olaraq bizdən öncə də olmaqla yanaşı, sonra da olacaq, oxunacaq. Sadəcə oxunma vasitələri dəyişəcək. Ədəbiyyat insanı, fikrlərini yaxşılığı doğru dəyişdirə biləcək yeganə vasitədir. Bəs ədəbiyyatın aparıcı siması olan yazarlar oxucuları qane edəcək işlər ortaya qoya biləcəkmi? Bu sualı bizim müasir ədəbiyyatda aid edirəm, xarici ədəbiyyata deyil.

Artıq bir neçə ildir ki, müasir ədəbiyyatı izləyirəm. Sadəcə oxucu kimi. Müasir ədəbiyyat deyəndə açığı utanıram. Ədəbiyyat sözünün adı var, özü isə yoxdur. Həm gənc, həm də yaşlı nəsil yazıçıların yaradıcılığı ilə tanış olduqda açıq-aşkar görmək olar ki, ortaya çıxardıqları bir iş, əsər yoxdur. Amma ağızlarını açanda elə danışırlar ki, elə bil Nobelə layiq olublar da verməyiblər.

Yaşlı nəsil onsuz ortada görünmür. Çəkiliblər, öz isti kreslolarında oturaraq ölümlərini gözləyirlər. Gənc nəsil isə ayrıca konsertdir. Elə bil ədəbiyyata gəlməyin əsas şərti Anarı söyməkdir düşünüb ilk öncə ortaya bir iş çıxarmadan  başlayırlar gül ağızlarını açıb söyməyə. O ki söyməklə bir balaca məşhurluq qazandılar, keçirlər guya ortaya iş çıxarmağa. Amma böyük ehtimal istedadın olmadığını bəlkə də anlayaraq düşürlər facebook-un canına. Bütün günü işsizlikdən, pulsuzluqdan yazmağa, kef məslislərindən şəkillər paylaşmağa. Cinsi əlaqəni, siqareti, içkini təbliğ edənləri, statusda qız tutmağa çalışan, yazıçılığın adını batıranların isə adını çəkməyə adamın dili gəlmir.

Ədəbiyyat dönüb olub bazar, ucuz şou biznes qalmaqallarının məkanı. Baxdıqca vəziyyətə adamın ağlamağı gəlir.

Anladığım, hal-hazırda ədəbiyyat ictimai işdir. Bunu qapıdan girəndə anlayıb da addım atmaq gərək. Yoxdur pul burda, anlaşılmayacaq nə var ki.

Gəlim əsas məsələyə. Hal-hazırda niyə şedevr əsərlər yazılmır? Çünki, yazıçıların başı qarışıb arağa, qızlara. Yazmaqdan başqa nə desən onunla məşğuldurlar. Utanmaq lazımdır. Hər kəs gərək öz peşəsinin profesionalı olmalıdır. Adicə gənc, 22 yaşlı yazar Məsudə Cabbarın kitabı 1 həftəyə satılıb qurtarır, internet üzərindən 10 minlərlə oxunur. Bəs o özünü yazıçı sayıb da alkaşlıqla məşğul olanların kitabları hardadır? Açıb oxuyanda əvvəli, ortası və axırı bir-birinə uyğun gəlmir.

Toxunulası digər məsələ yazlan əsərlərin mövzusudur. Cəmiyyətimizdə işlənilməsi lazım olan o qədər mövzu varkən niyə o barədə yazılmır ki? Kasıbçılıq, aclıq, paxıllıq, rüşxətxor məmur və s. bu mövzulara niyə toxunulmur? Çox gözəl də bilinir ki, yazıçıların başı bir-birinə paxıllıq, qonorar davası etməklə məşğuldur. Millətin dərdi isə yenə də heç kimin vecinə deyil.

Köşə yazıları yazılır, millət ümumilikdə tənqid edilir. Amma problemin çıxış yolu göstərən yoxdur. Kitabların satılmamasını isə bəhanə gətirib durmaq ağılsızlıqdır. Belə sual ortaya çıxır. Bəs ölkədə 10 min tirajla çap edən yazıçının əsərləri niyə oxunur onda? O dədiqə həmin insan ciddi mövzularda yazmır deyə replika atmaqla iş bitmir. 500 tirajla kitab çap edib boş zallarda təqdimat keçirmək, sonra da onu dost-tanışa satmaq yazıçı olmaq deyil. Yazıçının işi isə tam ayrıdır. İşinin nə olmasını bilmək istəyənlər isə ən azından google-da axtarış verib öyrənə bilər.

Yusif Hansen