Ana səhifə / ƏDƏBİ TƏNQİD  / Ruhun dərin qatlarına səyahət

Ruhun dərin qatlarına səyahət

İllarion Pavlyukun “Görürəm, sizi qaranlıq maraqlandırır” romanı haqqında

Müasir Ukrayna ədəbiyyatının ən parlaq və oxunan nümayəndələrindən biri olan İllarion Pavlyukun “Görürəm, sizi qaranlıq maraqlandırır” romanı oxucunu sadəcə sürətli süjet xətti ilə deyil, insan psixologiyasının ən tənha, kölgəli və təhlükəli dərinlikləri ilə üz-üzə qoyan möhtəşəm bir əsərdir. Psixoloji triller, intellektual detektiv və mistisizmin qovşağında yaranmış bu roman təkcə Ukraynada deyil, beynəlxalq ədəbi mühitdə də geniş rezonans doğurmuş, müasir nəsrə yeni nəfəs gətirmişdir. Əsərin Azərbaycan dilində nəşr olunması isə yerli oxucular üçün dünya ədəbiyyatının ən keyfiyyətli nümunələrindən biri ilə tanış olmaq baxımından əvəzsiz hadisədir.

Romanın mərkəzində paytaxtın səs-küylü ritmindən uzaqlaşaraq əyalətə – adını belə eşitməyin çətin olduğu “Buşkiv Sad” adlı qaranlıq və sirli qəsəbəyə gələn keçmiş hərbi kəşfiyyatçı, indiki kriminal psixoloq Andrey Qayster dayanır. Andreyin bu səfərdə məqsədi itkin düşmüş uşağı tapmaqdır. Lakin qəsəbəyə ayaq basdığı ilk andan etibarən o, adi bir axtarış missiyasının deyil, cəmiyyətin gözdən uzaq tutduğu, unutmağa çalışdığı dəhşətli sirlərin və mənəvi deqradasiyanın içinə düşdüyünü anlayır. Bu qəsəbə sadəcə bir yaşayış məskəni deyil; bura hər kəsin öz daxili qaranlığını gizlətdiyi, cəmiyyətin laqeydliyi ilə bəslənən canlı bir labirintdir.

İllarion Pavlyuk məharətli qələmi ilə detektiv janrının çərçivələrini aşaraq əsəri fəlsəfi müstəviyə daşıyır. Əsərin başlığı belə – “Görürəm, sizi qaranlıq maraqlandırır” – oxucuya və əsas qəhrəmana ünvanlanmış dərindən düşündürücü bir sualdır. İnsan şər qarşısında nə qədər dözümlüdür? Ədaləti bərpa etmək istəyərkən özün də içindəki məxluqa çevrilmə təhlükəsi ilə necə üzləşirsən? Roman göstərir ki, ən qorxulu qaranlıq xarici dünyada deyil, məhz insanın öz qəlbində, vicdanının susduğu künclərdə gizlənir. Andrey Qaysterin simasında müəllif bizə qəhrəmanın daxili monoloqları, tərəddüdləri və peşmançılıqları vasitəsilə mürəkkəb insan təbiətini açır. Qəsəbə sakinlərinin laqeydliyi, uşağın itməsinə hər kəsin soyuqqanlı yanaşması isə müasir dünyada empatiya böhranının və mənəvi süqutun metaforasıdır.

Struktur baxımından roman oxucunu bir an olsun belə rahat buraxmır. Hadisələrin gərgin dinamikası, atmosferin sıxlığı və mistik elementlərin real həyatla ustalıqla toxunması əsəri son səhifəyə qədər nəfəskəsici edir. Müəllif təsvirlərdə o qədər canlı və təsirli dildən istifadə edir ki, oxucu Buşkiv Sadın payız küləyini, palçıqlı yollarını və qəsəbə sakinlərinin donuq baxışlarını öz üzərində hiss edir.

Nəticə etibarilə, İllarion Pavlyukun bu monumental əsəri Azərbaycan oxucusu üçün sadəcə maraqlı bir detektiv hekayəsi deyil, həm də insan ruhunun işıqla qaranlıq arasındakı əbədi mübarizəsini anlamaq üçün dəyərli bir bələdçidir. Alatoran Yayınlarının təqdimatında işıq üzü görən bu kitab çağdaş Avropa nəsrinin ən güclü psixoloji romanlarından biri kimi yaddaşlarda qalacaq və hər bir ədəbiyyatsevərin kitabxanasında özünəməxsus yer tutacaqdır.