İvan Neçuy-Levitski

Kaydaşın ailəsi

(b i r   h i s s ə) 

Boquslavdan çox da uzaq olmayan bir yerdə, Ros çayının sahilində, dolanbac bir dərədə Semihorı kəndi salınmışdı. Çay hündür təpələrin və yaşıl terrasların arasından ilan kimi qıvrılıb keçir; ondan ağac budaqları tək hər tərəfə dərin qollar ayrılıb meşənin sıxlığında itirdi. Geniş dərənin dibində qamışlıq və cilliklə örtülmüş gölməçələr parıldayır, bəndlərin ətrafında isə yüzyaşlı söyüd ağacları boy boylayırdı. Dərin dərə elə bil yaşıl məxmər kəmərlə qurşanmışdı; bu kəmərin üzərində yaşıl çərçivəyə salınmış gümüş bəzəklər tək göllər bərq vururdu. Təpələrin ətəyində iki sıra ağappaq evlər düzülmüşdü – sanki zümrüd kəmər üzərindəki iki sıra inci dənələri idi. Evlərin yanında möhtəşəm qədim bağlar yaşıllaşırdı.

Təpənin ətəyindəki dərin bir çökəklikdə, yaşıl çəmənliyin yanında Omelko Kaydaşın böyük evi ucalırdı. Ev köhnə bağın yaşıllığına qərq olmuşdu. Həyətin hər tərəfinə qoca gilas ağacları səpələnmişdi və onların qatı kölgəsi bütün mülkə sərinlik bəxş edirdi.

Yay günlərindən birində, müqəddəs Panteleymon bayramı ərəfəsində Omelko Kaydaş talvarda oturub dülgərlik edirdi. O, ağ köynəkdə, qolları çirməli halda oturub araba oxu yonurdu. Arıq və solğun çöhrəsi rahiblərin üzünü xatırladırdı. Geniş alnında incə qırışlar görünürdü, başında isə pırtlaşıq, ağarmış seyrək tüklər dururdu.

Tövlənin yanında Kaydaşın iki gənc oğlu – Karpo və Lavrin işləyirdilər. Oğlanların hər ikisi hündürboylu və yaraşıqlı idilər. Böyük oğul Karpo atasının gözlərinə bənzəyən iti qonur gözlü, ciddi və bir az acıqlı görkəmli idi. Kiçik oğul Lavrin isə anasına bənzəmişdi; üzü nurlu, gözləri göy rəngli, baxışları mehriban və lütfkar idi.

Lavrin zarafatcıl və şən idi, qardaşı ilə gələcək evliliyi haqqında zarafatlaşmağa çalışırdı: — Karpo, de görək kimi alacaqsan? Atam yəqin ki, səni Semen bayramında evləndirəcək. — Kim rast gəlsə, onu da alacağam, — deyə Karpo könülsüz cavab verdi. — Palaşkanı al, Semihorıda ondan gözəli yoxdur! — İstəyirsən sən al, — deyə Karpo dodaq büzdü, — Palaşkanın gözləri qurbağa gözü kimidir, bədəni isə qoca arvad bədəninə bənzəyir.

Onlar kəndin bütün qızlarını bir-bir “ələkdən keçirdilər”: biri qaz kimi yeriyir, o birinin burnu fısıldayır, üçüncüsü çox kökdür, dördüncüsü isə taxta kimi qurudur. Nəhayət, Lavrin Dovbışın böyük qızı Motryanın adını çəkdi: — Onda Dovbışın qızı Motryanı al. Həm gözəldir, həm də deyirlər bir az “dişlidir”.

Bu söz Karponun ürəyinə yatdı. O, xəyala daldı, sanki Motrya elə indi yaşıl alma ağacının altında dayanıb öz qara, tikanlı gözləri ilə ona baxırdı.

Bu vaxt evdən ana – Marusya Kaydaşixa çıxdı. O, vaxtilə bəy həyətində qulluqçu işləmişdi, buna görə də danışığında bir az kübarlıq, şirinlik və süni nəzakət var idi. Lakin acıqlanan kimi bu “şirinlik” qabığı soyulur, o, var gücü ilə qışqırmağa başlayırdı. — Uşaqlar, gəlin nahar edin! Omelko, sən də gəl! — deyə o, nazik səsiylə çağırdı.

Qoca Kaydaş isə çox dindar idi. O gün cümə idi və o, səhərdən ağzına bir tikə də qoymamışdı. İnanırdı ki, bu gün oruc tutan adam heç vaxt suda boğulmaz. O, işini atıb kilsəyə getdi. Axşam duasına qatıldı, şamları yandırdı. Kilsədən çıxanda bəyin yanına gedib düzəltdiyi arabaların pulunu aldı. Lakin evə gedən yolun üstündə meyxana var idi. Ac və yorğun olan qoca öz-özünə dedi: “Bir bardaq içməkdən günah olmaz, yoxsa aclıqdan bədənim ağrıyır”.

Meyxanada kirvəsi ilə oturub söhbətə daldı. Kəndə gedən yolun yoxuşundan və arabaların orada necə qırılmasından şikayətləndilər. Kaydaşın dindarlığı ilə içkiyə olan meyli arasındakı bu ziddiyyət onun xarakterinin ən qəribə tərəfi idi…

Tərcümə: Khatira Karakishi