Mənim heç zaman “dəli” sözündən xoşum gəlməyib. Səbəbin özümdə tam bilmirəm. Amma qəlbim bu sözü həzm edə bilmir. Bu söz qulaqlarımı kəsir. Əsəbləşdirir məni. Cinlədir. Nə bilim, incidir. Qabadır. Sanıram ki çox iyrəncdir. Ruhi xəstə, əqli cəhətdən qüsurlu insanlara qarşı sanki bir ədəbsizlikdir bu söz.
Sanki onların haqqın tapdalayır. Alçaldır. Təhqir edir. Mənə elə gəlir ki, bu sözlə cəmiyyət onları özündən ayırır, xət çəkir üstlərindən, mağaralara qovur, tənhalıqa sövq edir, cılızlaşdırır.
Elə dəlixana sözünün özüdə.
Qədim əjdadlarımız tənbəlliyin dərdindən hər sözün axırına bir “xana” kəlməsi atıb dilimizi yola veriblər. Kitabxana, toyxana, çayxana, xəstəxana, qəhbəxana, dəlixana…
(fikir verməyin, müəllif özüdə sizin kimi bir dəlidir)

Ona bu ayamanın kim tərəfindən, nə vaxt verildiyi məlum deyildi. Yalnız uzun illər sonrası oğlundan dürüst adını öyrənə bilmişdim. O mənim uşaqlıq dövrümün ən qorxulu yuxusu, ən dəhşətli kabusu, poltrqeysti, qulyabanisi, damdabecəsi nə bilim lap elə çupakabrası idi. Əbası hər zaman, hər fəsildə eyni, dəyişməz idi. Əzik-üzük “ayradrom” papaq, illərnən ütlənməmiş, yamağlı, yuyulub-sərilməkdən qısalmış şalvar, üstü ləkəli, ətəkləri açıq, bir neçə düyməsi itirilmiş köynək. Çəkmə əvəzinə rezin şəp-şəpi geyinərdi. Xırda gözləri bir an belə dayanmadan kimisə axtarar, soyuq küləkdən çatlamış dodaqları altında nə isə mızıldanardı. Mən heç zaman onun üzünü təraş edilmiş görmədim. O bizim binayla üzbə-üz binanın birinci mərtəbəsində yaşayırdı. Səhər hələ dan yeri ağarmamış küçəyə çıxar, düz eyvanının qarşısında, bir neçə kubikdən tikilmiş daş skamyada əyləşərdi. Əlində həmişə qalın budaqdan yonulmuş çomaq olardı. Ara-bir çomaqı qırağa qoyub, yoğun, qaralmış, qaba barmaqları ilə təsbeh çevirərdi. Düzəltdiyi skamyası arxasında taxtadan hasara alınmış balaca bağçası var idi. Əgər buna bağ-bağça demək olarsa. Eni-uzunu dörd addımlıq olan yerdə yalnız bir söyüd ağacı vardı. Həmin ağaca çox diqqətlə baxdıqda ağaca bənzətmək olardı. Çün ilk baxışdan bu ağac adi taxta dirəyə bənzəyirdi. Dəli kişi bu ağacın bütün budaqların salofana, əskiyə, parçaya bürümüşdü. Ağac kökündən ən uca yarpağına qədər bürünmüş, qurumuş mumiyaya bənzəyirdi. Dəli kişi onu qoruyurdu, sanki donmaqdan, soyuqdan, quşların nəcisindən, insanların qəzəbindən, uşaqların dəcəlindən, küləyin əcəlindən qoruyurdu o ağacı. Yatdığı otağın pəncərəsi çöl tərəfdən dəmir barmaqlarla hörülmüşdü. Çox nadir hallarda, əsasən qış aylarında, çovğunlu, qarlı-boranlı, tozlu-torpağlı, tərs küləkli havalarda onun xırda gözləri həmin dəmir barmaqlar arasından mumiya-ağacın keşiyini çəkirdi.
Günlərin bir günü həmin binada beşinci mərtəbədə yaşayan bir kişi, məndən ona siqaret almağımı ıstəyir. O zamanlar böyüklərin sözündən çıxmamaq hələ dəbdə idi. Biz futbol oynayırdıq. Qonşu məni səsləyib eyvandan “şipilkayla” bərkidilmiş pulu mənə atdı. O saat yerimdən tərpəndim. Tez yaxınlıqda ki köşdən bir qutu siqaret alıb ildırım sürəti ilə “bloka” girdim. Eşidəcəyim tərif mənə dəli kişini unutdurmuşdu. Yanından şütüyəndə fikirləşdim ki, qayıdan başı mənə dəyməz. Bir dəki mən ona neyləmişəm ki, bir dəfə də olsun onu nə cinlətmişəm, nə də çomaqını oğramağa can atmışam. Düşünürdüm bu məqamlar onun yadında qalar. Qonşuya siqareti verib aşağı düşəndə, ikinci mərtəbənin şüşəsiz pəncərəsindən aşağı baxdım. Dəli kişi yerində yox idi. Sevindim, tələsik pilləkənləri iki-iki hoppanaraq aşağı düşdüm. Amma demə dəli kişi məni qapısının arxasında gözləyirmiş. Gözləmədiyim anda qapının arxasından göründü. Çomaqıynan mənim belimi divara sıxıb, digər əli ilə gözlərimi basmağa başladı. Gözümü çıxartmaq istəyirmiş. Çox güclü idi. On bir-on iki yaşım olardı, ona müqavimət göstərmək gücündə deyildim. Diqqətlə kirli dırnaqlarına baxırdım. Barmaqları üfünət iyi verirdi. Macal tapıb əlindən çıxa bildim. Bərkdən qışqırdım. Qonşu qapıdan bir qadın çıxdı, o da qorxub çığırdı. Beşinci mərtəbədən səsə bəyaq siqaret aldığım qonşu düşdü, məni dəli kişinin əlindən aldı. Doğrusu çox qorxmuşdum, bir neçə ay yolum dəli kişinin yanından keçirdisə yolumu dəyişirdim. Yuxuda sayaqlayırdım. Gecələr məni soyuq tər basırdı. İndi düşünürəm ki, yaxşı ki sarılıq tutmamışam. Bir neçə dəfə başqa uşaqların onun əlindən qaçdığını görmüşdüm. Amma belə hisslər keçirəcəyimi gözləmirdim. Əl qərəz, sözün əsl mənasında dəli kişi məni sıçızdırmışdı. Amma adrenalin qəbulu kefimə təsir etmişdi. Dəli kişinin əlindən çıxandan sonra bilmirdim ağlayım yoxsa gülüm.
Bu üzdən dəli kişi bizim uşaqlıq illərimizin əyləncəsi idi. Dəli kişi bizim planşetimiz, ayfonumuz, kompyüterimiz idi. Bəli, bu belə idi. Bu o dövrün, o zamanın reallığı, acıda olsa həqiqəti idi. Zatən o səbəbdən dəli kişi bizə, bu məhlənin uşaqlarına nifrət edərdi. O əslən bizə qənim kəsilmişdi. Sakitcə, dinməzcə öz yerində skamyasında oturardı. Bir yaşlı insan binanın girəcəyinə yaxınlaşardısa dəli kişi susardı, heç bir reaksiya verməzdi. Amma di gəl ora bir uşaq girə, vay onun halına. Dəli kişi onu ordan bacaya buraxmazdı. Birini boğar, o birisinin gözün çıxartmağa cəhd edərdi. Qarşı tərəfdə borclu qalmazdı. Birisi dəli kişinin çomaqını oğruyar, digəri onun ağzını yamsılayar, kimisi ustünə daş atar, başqası ağacını yandırmağa cəhd göstərərdi. Bir tərəfdən aclıq, arxa tərəfdən vətəndaş müharibəsi, o biri yandan Qarabağ, yəsizlik bu millətin uşaqlarınada təsirsiz ötüşməmişdi. Erməni –Azərbaycanlıya, vəhşi məmləkətin, vəhşi sakinlərin, vəhşi balaları isə ruhi xəstə bir qocaya qarşı müharibə elan eləmişdilər.
Ara günlər hərbi hospitalın həyətinə enən helikopter, Qarabağdan yaralı əsgərləri gətirərdi. Adətən öncə yaralıları boşaldar, sonda meyitləri çıxardardılar. Meyitləri boşaldanda bir neçə uşaq qaçıb sanitarlara kömək göstərməyə can atardı. Meyitlərin yarısı əlsiz, ayaqsız, gözsüz, başsız idi. Qan iyi, insan sidiyi qoxardı helikopterin içindən. Canlı olaraq ölümün üzünə baxmaqda bir əyləncə idi. Sonradan o uşaqların kimisi sarılıq keçirtmiş, kimisi əsəb xəstəliyi tutmuşdur.
Bizdən cəmi-cümlətanı otuzca kilometr aralı olan hələ kasıb, götü genəlməyən Bakıda isə kimisi oturmayan ermənidi deyər, kimisi Heydəri çağırar, kimisi vətəni satardı. Biz isə hospitalın həyətindən qayıdıb top qovardıq. Axşamlar növbədə çörək davası edərdik, Van-Damdan, Bryus Lidən,Ceki Çandan danışardıq.
İsti, tərli, boğanaq yay günlərindən biri başa çatmaq üzrə idi. Artıq günəş batmışdı. Dənizdən əsən mülayim meh tərli bədənlərimizi sığalladıqca, ruhumuza bir rahatlıq gətirirdi. Top qovmaqdan yorulmuş, əldən düşmüş bir topa məhəllə uşaqı hələ sovetdən qalma, taxtadan düzəldilmiş sınıq-salxaq skamyada uzanmışdılar. Nəzərlər, firiklər, axşamı şən və məzəynən başa vurmaq üçün dəli kişiyə yönəlmişdi.
Dəli kişi özüdə artıq narahat idi. Məhlədə inanılmaz süküt var idi. Hamı kuliminasiya anının yaxınlaşdığını anlayırdı. Sanki indi nə isə baş verməli idi, nə isə olacaq idi. Dəli kişinin çomaqını oğurlamaq, ələ keçirtmək böyük hünər tələb edirdi. Bu çomaqı əldə edən o saat nüfuz, avtoritet sahibi olurdu. Dəli kişi bu neçə illər davam edən müharibədə öz çomaqını cəsarətlə, dəqiq və sərrast atmağı öyrənmişdir. Neçə-neçə oğlanların belində bu çomaq qanlı iz buraxmışdı, başında çapıq qoymuşdur. Yüz kilometrlərlə uzaqda Erməni-Azərbaycanlı müharibəsi ilə bərabər bu balaca məhəllənində öz mini müharibəsi davam edirdi. Bu müharibədə itkilər verir, qaliblər qazanırdı.
Qəfildən uşaqlardan biri gözlənilmədən bağın arxa tərəfindən düz dəli kişinin qarşısına hoppandı. Onun qabağında oynamağa başladı. Skamyada oturan uşaqlara canlanma gəldi, qışqırıq, fit, söyüş, gülüş səsləri məhəlləni bürüdü. Şou başlamışdı. Dəli kişi bir anlıq çaşdı, gözləmirdi, sanki dondu və o saat bir anı belə gecikdirmədən çomaqını balaca düşməninə tərəf atdı. Amma təəssüf, bu dəfə dəli kişinin əli büdrəmişdi və balaca düşmən çevik çomaqın üzərindən tullandı, çomaq isə fırlanaraq toy-yas mərasimləri üçün nəzərdə tutulmuş tikilinin divarına dəyib yerə düşdü. Uşaqlardan biri cəld onu götürərək, sanki qalib kimi, sanki Roma qaldiatoru olmuş kimi, tez tikilinin üzərinə dırmaşıb sevincdən boğaz damarları şişənə kimi hayqırdı. Dəli kişi məğlub durumda idi. Silahsız, çomaqsız, sözlərini ifadə etməyi belə bacarmıyan ruhi xəstə insanı vəhşi uşaqlar dairəyə almışdılar. O zamanlar biz uşaqlar bütün bəlaların ermənilər tərəfindən gəldiyinə tam inanmışdıq. Gah ermənilər “turbo” saqqıızına donuz dırnağı atır( azərbaycanlıların çoxala bilməməsi üçün), gah Kürə kimya tökürdülər. Kimsədə demişdi ki, dəli kişi erməni əsirliyində olub, onu orda döyüb dəli eləyiblər. Buzdə buna inanmışdıq. Baxmayaraq ki, o hələ bu müharibə başlamazdan çox-çox əvvəl bu məhəllədə məskən salmışdır. Nə isə, əl qərəz, indi həmin o qoca, ruhi xəstə kişi, erməni əsirliyindən çıxıb, öz məmləkətində, öz millətinə əsir düşmüşdü. Sonluğun nə ilə bitəcəyini heç kim anlamırdı. Heç kim gözləmirdi. Dəli kişi anlaşılmaz sözlər deyir, əllərin yelləyir, sanki yalvarırmış kimi belini əyirdi. Bunu görən uşaqlar sanki dahada vəhşiləşmişdilər, sanki dahada qızışırdılar. Kimsə onun papaqını əli ilə başından vurub yerə saldı. Başladılar papaqla futbol oymağa. Sonra bezib, çomağını ona verirlərmiş kimi uzadır, dəli kişi əlin uzaddıqda bir-birlərinə ötürürdülər. Və ən nəhayət uşaqlardan birisi çomağı sındırdı və atdı dəli kişinin üzərinə. Qəh-qəhə, gülüş, fit, səs-küy, qışqırıq səsləri aləmi bürüdü. Zəifi əzmək, onunla məzələnmək və bundan həzz almaq, orqazma gəlmək, eyforiyay düşmək, nirvanaya çatmaq. Ən məşhur insan xisləti özünü göstərmişdi.
Bəyaqdan bütün baş verənləri dinməz-sakitcə izləyən məhəllə sakinləri artıq araya girməyin vaxtı olduğunu deyəsən anlamışdılar. Sakinlərin bəziləri baş verənləri öz eyvanından, digərləri isə elə qıraqdaca izləyirdilər. Tükürpədici tamaşanın sonu yaxınlaşırdı, kimsə özündə cürət tapıb özünü bu dairənin içənə atıb tamaşanı bitirməli idi. Bu kəs isə elə dəli kişinin özü oldu.
Dəli kişi bütün bədəni ilə dizləri üstə yerə çöküb, aylarla qırxılmayan, tük basmış başını yerə döyərək insana xas olmayan səslə qışqırmağa başladı. Bu insan səsi deyildi, heç hər hansı heyvanada məxsus səsə oxşamırdı. Bu nə qışqırtı idi, nə də hayqırtı. Dəli kişi sanki lap bərkdən, daha ucadan qışqıraraq boğazında genəlmiş damarlarını partladıb onu dairəyə alan uşaqları öz qanına qəltan etmək istəyirdi. Dəli kişi hönkürtü ilə ağlayırdı, başından gələn qan onun göz yaşlarına, ağız sularına, burun firtığına qarışmışdır. Onun başından axan qan asfalt döşəmənin içində ilişib qalmış xırda çay daşlarını qara rəngə boyamışdı. Tamaşçıların hamısı uşaqlar içi qarışıq donub qalmışdılar. Əslində bu bir qəlbin mübarizəsi, müqaviməti, inqilabı idi. O səs, o qışqırığ, o qan, xəstə bir insanın bütün ətrafda baş verənlərə, müharibəyə, yəsizliyə, dərəbəyçiliyə, vicdansızlığa, insafsızlığa, insansızlığa, cəmiyyətə, zamana, dövlətə, bəşəriyyətə yönəlmiş bir inqilabı, mübarizəsi idi. O səs ağır qurquşun tək qulaqraımıza sırğa olmuşdur. O səs Allah tərəfindən əqli alınmış bir insanın kökündən xəstə olan bir cəmiyyətə yönəlmiş şilləsi idi. O səs xəstə insan bir kənara, sağlama belə hörmət bəsləmiyən, biri-birinin ətini didib yeməyə hazır olan, zəifi bas, güclüyə baş əy ənənəsi ilə uşaqlarını böyüdən debil, manyak, əslən vəhşi olan insan toplumuna yönəlmiş bir yumruğ idi. O səs bəyaqdan ətrafda baş verən hadisəyə apatik baxan qonşuların üzünə tüpürülmüş lopa tüpürcək, götlərinə dəymiş təpik idi. O səs ta bu günəcən qulaqımda cingilti verir, uşaqlığımı bu günümlə nazik sim kimi birləşdirir.
Nəhayət, dəli kişinin oğlu işdən qayıdarkən bu mənzəri görüb dairəyə girdi. Hamı donub qalmışdı. Qonşulardan bir-ikisi oğlanla köməkləşib kişini ayağa qaldırdılar. Oğul atasının papağını yerdən götürüb çırpdı, təmizlədi, atasının başına qoydu. Atasının əlini boynuna atıb belindən ehmalca yapışaraq evlərinə sarı sürüdü. Dəli kişi sanki ölü idi. Qanı quruyub üzünün yarısını örtmüşdü. Əlləri əsirdi. Dodaqları titrəyirdi. Tüklü çənəsinin altından tüpürcək sallanırdı. Hamı buz heykəl kimi onların arxasınca baxırdı. Artıq hava qaralmışdı. İsti, boğanaq, tərli, ağcaqanadlarla bol yay gecəsi bitməkdə idi. O hadisədən sonra dəli kişi bir müddət öz yerində görünmədi. Sanki qeybə çəkildi. Sanki onu yad planetlilər bir gecədə aparmışdılar.

Mülayim aprel günlərindən biri idi. Mən artıq tələbə idim. Elə avtobusdan düşüb təzəcə məhləyə girmişdim. Məhlədə qəribə bir süküt vardı. Qulaq batırıcı sakitlik. Belə sakitlik adətən qəbirstanlıqda olur. Xeyr-şər evinin qapısı açıq idi. Qapının yuxarısında qaz borusuna qara yaylıq bağlamışdılar. Anladım ki, dünyasını dəyişən yaşlı adamdır. Paslanmış dəmir qapının önündə söhbət edən bir-iki kişiynən salamlaşıb içəri keçdim. İçəridə adam az idi. Molla nə isə danışırdı. Keçib bir qıraqdan məhlə uşaqının yanında əyləşdim. Başımı qaldırıb molla tərəfə baxanda gördüm mollanın başı üzərində, rəngi qaçmış, toz basmış xalçada dəli kişinin” ramkaya” salınmış şəkli. Dəli kişi arxası göy səma fonunda qəribə baxışnan hüzürdə oturanları seyr edirdi. Mənə elə gəlidi ki, o düz mənə baxırdı. Dəli kişi bu günə kimi təmiz yadımdan çıxmışdı. Uşaqlıq illəri geridə qalmışdı. Başım qarışmışdı. Estafet indi cavanlıqın əllində idi. Cavanlıqda məni boynunan mindirib sürətlə şütüyürdü. Kim isə çay gətirdi. Qarşıma açıq sarı rəngdə, nəlbəkidə bərkimiş xalva qoydu. Qaynar çaydan qalxan buxar əcaib formalar yaradıb qarşımda oturan yaşlı kişinin siqaretinin tüstüsünə qovuşub qeybə çəkildi. Ətrafıma göz gəzdirdim. Dəli kşinin ölümü məclisdə oturanların heç vecinədə deyildi. Adətən cavan insan öləndə sünidə olsa üzlərinə kədər maskası taxırlar. Bu dəfə maskaya ehtiyac yox idi. Yağlı plovdan yemiş məclis əhli öz kefində idi. Cavanlar maşından, telefondan, qızlardan, lotulardan, yaşdılar siyasətdən, hökümətdən, lap qocalarda pensiyanın azlığından danışırdılar. Molla artıq susmuşdu. Çayım soyumuşdu. Yerimdən qalxıb dəli kişinin oğluna yaxın oturdum. Salamlaşıb baş sağlığı verdim. Qonşular gic-gic suallar verirdi, oda atası haqda danışırdı.
Demə dəli kişinin əsl adı Murad imiş. Kökləri Qərb-Azərbaycandan imiş. Beş qardaş olublar. Murad son beşik idi. Murad tam sağlam uşaq kimi doğulub. Məktəbə gedib. Ağıllı, dərrakəli olub. Anasını-atasını çox istəyirmiş. Atası fermer olub. Murad atasına çox köməklik edibmiş. Hər işində əl tuturmuş. Amma Muradın on yaşı olanda anası ağır xəstəlikdən dünyasının dəyişir. Muradın dərdi yerə-göyə sığmır. Ana deyib dururmuş. Torpaq soyuqdur. İnsan tez yaddan çıxır. Amma Muradın ürək ağrısı soyumurmuş. Uşaq bir gün evdən qaçır anasının qəbri üstə. Bir xeylam hönkür çəkib ağlayır. Tam qüvvədən düşür, elə anasının qəbri üstündəcə yatır. Ayılanda isə görür gecə düşüb. Ətrafda heç kim yox, qaranlıq qəbirstanlıq, çaqqallar ulaşır. Muradı səhər qardaşları kənd əhliylə birlikdə qəbirstanlıqda anasının qəbrinə sığınmış tapırlar. Murad qorxudan bütün gecəni yatmayıbmış. Uşağı tapanda rəngi düm ağ imiş. Murad o gecədən sonra daha danışmadı. Ağlını itirmışdı.
Sonralar qonşular danışırdı ki, Muradın arvadını aldadıb ona alıblar. Yazıq arvad heç bilmirdi kimə onu verirlər. Görəndə isə artıq gec idi. Deyirdilər ki, Muradın cavaqlıqda tutması yox idi. Qocaldıqca aqressiv olmuşdu. Birdə görürsən heçnədən baltanı götürüb cumurmuş evdəkilərin üstünə. Oğlu ya qardaşı onu sakitləşdirib baltanı əlindən alırmış. Oğlu danışırdı ki, qonşulardan, qohum-əqrəbadan utanıb onu heç bir xüsusi müalicə mərkəzinə göndərmirdilər. Birdən kimsə deyər ki, atasını dəlixanaya basıb. Eləcə Muradın otağından bütün mebeli götürüb, divarları matrasla döşəyib, yatmaq üçün bir çarpayı saxlamışdılar. Pəncərəsinədə dəmir barmaqlar qaynaq etmişdilər. Bir neçə dəfə gecə it hürəndə, Murad pəncərəni qırıb əli qanlı-qanlı qaçıbmış küçəyə.
Muradın həkimlərə, xüsusi müalicəyə ehtiyacı olduğu bir zamanda, onu o pirdən bu pirə, bir falçıdan digərinə, şarlatandan-fırladana sürüyüb axırda əldən-həvəsdən düşüb bir təhər evləndirmişdilər. Deyirlər onun ailəsi köç eliyəndə Murad bərk əsəbiləşir və qaçıb gedir anasının qəbrinin keşiyini çəkməyə. Bir-neçə gün evə gəlmir, elə oradaca qalır. Sonda bir təhər onu dilə gətirə bilirlər. Amma Murad qəbirin yanında bitən söyüd ağacının budağın və bir ovuc torpağı özüynən götürür. Onun hər-tərəfdən hasara aldığı bağçasında, salofana, əski-üsküyə büküb qoruduğu ağac həmin budağ idi. Həmin bir ovuc torpağda əkilmış budağ.
Yasdan çıxıb paslanmış qapının yanında duruxdum. Düzü çox sarsılmışdım. Əgər siqaret çəkən olsaydım, mütləq bir siqaret yandırıb fikrə dalardım. Amma siqaretsizdə beynimdə fikir burulğanı tüğyan edirdi. Qulaqlarım qızarmışdı. Elə bilirdim qızdırmam var. Bir anlıq balaca Muradı nəm torpaqa qısılmış gördüm. Baş daşı əvəzinə qoyulmuş kubik, həmin kubikə düyünlə bağlanmış qırmızı yaylıq, süni güllər, təzə qəbri əhatəyə almış kol-kos, hamısı canlandı gözlərim qarşısında. Bir anlıq başım gicəlləndi, ürəyim bulandı, dəmir qapının arxasına keçib qaytarmaqdan özümü güclə saxladım. Arxaya keçib yasxananın tualetində soyuq su ilə əl-üzümü yudum. Bir az özümə gəlmişdim. Muradın ölümü mənə təsirsiz ötüşmədi. Belə baxanda o nə mənim yaxınım, nə də qohumum idi. Və mən bu insanın həyatdan köçməsinə o dərəcədə kədərlənməli deyildim. Amma yalnız mən bilirdim ki, bu gün Muradla birlikdə mənim uşaqlıqımıda torpağa basdırmışdılar. O onsuzda boz olan uşaqlıqımın son xatırəsi, axır nəfəsi idi. İnsan yaşa dolduqca, onu uşaqlıqıyla birləşdirən yalnız nazik tellər qalır. O tellər xatirələrdən və həmin xatirələrdə baş rolda olan insanlardan ibarətdir. O insanlar yox olduqca isə tellər qırılır. Uşaqlıq əldən gedir. İnsana isə ancaq soyuq reallıq və həmin soyuq dayanacaqda ölüm qatarını gözləmək qalır. Uşaqlıqından bir addım irəli atlamış, artıq ölümünə bir addım irəliləmiş olur. Birdə ki, Murada qarşı etdiklərimiz məni içəridən boğurdu. Sanki indicə əlimə yekə samuray qılıncı alıb balaca, iri gözlü pişik balasını tikə-tikə doğruyub itlərə yedizdirmişdim. Yox, dəli kişi ilə Murad arasında fərq çox idi. Muradı adi qadın, ana dünyaya gətirmişdi. Normal uşaq kimi, ağlı başında, əqli cəhətdən qüsursuz. Amma dəli kişini əri tərəfindən döyülən, qaynana tərəfdən didilən, qonşu tərəfdən minilən, cəmiyyət tərəfdən zorlanan azərbaycan adlı bir qadın doğmuşdur. Özüdə ilk dəfədən yox, bir neçə dəfə qız uşağını abort elətdirəndən sonra doğmuşdur. Doğub, tez-tələsik göbəyini kəsib qanlı-qanlı atmışdır küçəyə. Özü kimi dəlilərin arasına. Dəlixanada yaşamağa məhkum olunmuşların məmləkətinə. Bu anda “Parfümer” filmindəki səhnə yadıma düşdü. Qadın piştaxtanın arxasında balıq təmizləyərkən doğuş sancısı onu yaxalayır. O elə oradaca doğub ayağıyla körpəni piştaxtanın altındakı zibilliyə itələyir. Kəsilmiş qanlı balıq başaları, balıq içalatı, balıq pulcuqları, üfünət, nəcis və yeni doğulmuş körpə. Dəhşətli səhnədir.
Yenə ürəyim bulandı. Bu dəfə artıq özümü saxlaya bilməyib elə yerimdəcə tualetin qapısı qarşısına qaytardım. Başımı qaldıranda dəli kişinin balaca nəvəsi, yasxananın künc divarına sıxılıb iri gözləri ilə məni güdürdü. Bir vaxtlar babası məni yuxularımda güdürmüş kimi.

P.S: Ölümündən bir neçə ay sonra Muradın baxçasını sökdülər. Ağacıda kəsib tulladılar. Baxçanın yerinə bir maşın kubik töküb eyvanı artırdılar. Muradın pəncərəsındən dəmir barmaqları çıxartdılar, taxta pəncərəni plastiklə əvəz etdilər. Deyilənlərə görə oğlu borca-xərcə girib atası üçün iki metrəlik qara mərmərdən başdaşıda qoydurmuşdu. Başdaşının üstündə iki sətir şeir yazdırıb, altından “oğlundan yadigar” sözlərini döydürmüşdür.