Din söhbətlərinə çox qarışan adam deyləm. Ümümiyyətlə bir insanın dini, sahib olduğu əqidəsi, milləti məni maraqlandırmır. Bu cür mübahisələrlə də debat aparmıram, mənasız və düşüncəsiz hərəkətdi.
Amma bir şeyi dəqiq bilirəm ki, dünyada baş verən müharibələrin heç biri dini zəminində yaranmır. Bir insan heç vaxt dinə görə həyatını riskə atmaz, hətta psixoloji problemi olan insan belə. Aşağıdakı bəzi müharibə timsallarında bunu izah edəcəm.
Sual doğrulur. Bəs insan nəyə görə bu boyda müharibələr aparır, baş kəsir, cihad edir. Bunlar hamısı pula, əraziyə, daha çox mala, qalib gəlmə hərisliyinə görədi. Sizcə İŞİD-ə çox isti soyuğu var kim sünidi, kim şiə, kim xristiandı, kim müsəlman. Bunlar sadəcə daha çox mal talamaq, daha çox ərazi qazanmaq, öz üstünlüyü, şərəfsiz qalibiyyətini göstərmək üçün din adı altında qurulmuş hiylələrdi, tələlərdi. İŞİD-ə qoşulanlar da bunu dinlərini sevdikləri üçün etmir. Fikirləşirlər ki, burda daha çox pul, mal-dövlət, əsir götürülmüş qadınlar var. Həm də müharibə qorxusu da buna vadar edir. Bir sözlə, sadəcə olaraq öz istəklərini özləri də bilmədən din altında gizlədirlər.
Tarixdə XVI-XVII əsrlərdə otuzillik bir müharibə olub. Protestant və katoliklər arasında, şanlı Almaniya torpaqlarında. Adından da məlumdur ki, bu dini bir müharibəyə bənzəyir. Amma sonra nolur? Bu müharibənin səbəbi kəskin sürətdə dəyişir və aydın olur ki protestantlarla katoliklər əslində çox sevdiyim Almaniya torpaqlarına görə müharibə aparırlar. Nəticədə baş vermiş müharibə ac itləri də özünə çəkir və Almaniyaya ciddi bir ziyan vurur, o ziyan ki, heç Almaniya ikinci dünya müharibəsində belə ziyan görməmişdi. Bu müharibədən çox danışmaq olar. Amma əsas olan odur ki, müharibənin səbəbi tamamilə fərqliydi. Və bu mahiyyət özünü din xəzanın altına gizlədirdi, özünə isti yer tapmışdı. Külək əsəndən sonra isə xəzan da dağıldı və hər şey hamıya bəlli oldu.
Başqa bir misala baxaq. Tarixin növbəti səhnəsi – “Xaç yürüşləri”. Bu yürüş ilk dəfə olaraq Papa ikinci Urbanın Qərbi Avropanın sadə xalqını çağırması ilə başladı. Belə ki, başı açıq, qısa və sökülmüş, ayağı yalın, üstündə xaç şəkli olan köynək geyinmiş cəngavərləri Papa müsəlmanların üstünə hücuma göndərirdi. Səbəb isə ondan ibarətiydi ki, Səlcuq türklərinin nəzarət etdiyi Yerusəlim şəhərində guya İsa Peyğəmbərin məzarı yerləşirdi, yəni bu rəvayətlərdə belə deyilirdi. Məqsəd ilk başda din müharibəsinə bənzəyirdi. Amma gəlin yenidən xəzanı dağıdaq. Bu dövlərdə (11-ci əsrdə) Qərbi Avropanın torpaq sahələri dünyəvi və dini feodallar arasında bölüşdürülmüşdü. Torpaqlar feodallar öldükdən sonra onların böyük oğullarına qalırdı. Lakin belə olmadığına görə katolik kilsə qorxurdu ki, torpaqsız feodallar onların torpaqlarını zəbt etməyə çalışsın, buna görə də öz qorxularını din adı altında sərrast şəkildə gizlətdilər. Əslində hücum edən feodallara da din çox lazım deyildi, onlara Şərq torpaqları maraqlı gəlirdi və onu əldə etmək üçün hər şey etmək məharətinə malik idilər. Bu müharibənin qolları çoxdu. 1-ci, 2-ci, 3-cü, 4-cü, 5-ci və.s. İnternetdə məlumat çoxdu. Hamısı ilə bir – bir maraqlanın və insanların dindən istifadə edib öz mənafeyləri naminə hansı oyunlardan çıxdıqlarını özünüz oxuyun.
Bu cür misallar çoxdur. Hansıki dinlə bağlı müharibələr. Amma kökünə varsaq görürük ki, əslində məqsəd ərazi müharibəsidi. Bu mühairəbələrin səbəbi sonradan bəlli olur, məsələn, indi necəki yazırlar ki, filan müharibənin səbəbi əslində din deyil, bir neçə əsr sonra da indi “din müharibəsi” adlandırdığımız qırğınlar barədə də yazacaqlar ki, sən demə səbəb başqaymış.
Amerikalı bəzi tarixçilər “Müharibələr Ensiklopediyası” kitabı hazırlamış və orda dünyada baş verən 1763 müharibə qeyd etmişlər. Mövcud olan bu müharibəlırin yalnız 7%-i yəni cəmi 123 müharibə dini müharibə olmuşdur. Digər tərəfdən isə Vilyam Kavano adlı professor “Dini Zorakılıq Mifi” adlı kitabında qeyd edir ki, bütün bu dini müharibələr adını qazanmış müharibələr əslində iqtisadi yaxud siyasi şaxələnmələrə malikdirlər. Başqa sözlə sekulyar xarakter daşıyır. Yəni bu nə deməkdir? Din müharibəsi kimi qəbul etdiyimiz bütün bunlar əslində insanların iqtisadi və ya siyasi maraqlarını həyata keçirmək üçün dini oyuncaq etməsidir.
Din insanların zəif yeri olduğundan müharibənin səbəblərini insanların inanclarından istifadə edərək örtürlər və baxış bucaqlarını tamamilə başqa tərəfə fırladırlar. Bu bir növ hipnozdur. Hipnozdan sonra isə istədikləri oyunu çıxarırlar. Bu ya dinə qarşı böyük nifrət oyadır və insanlar özləri müharibə edirlər. Məsələn, bu gün İslama qarşı elə böyük nifrət yaratmaqdadırlar ki, sadə vətəndaşlar bu hiyləylə (mənim dini inanclarımın olub olmamasının bu məqaləyə heç bir dəxlisi yoxdur, ümümiyyətlə mən hələ din barədə tərəddüd edirəm) özləri müharibə edib müsəlmanları qırmaq cəsarətinə malikdirlər ya da gələcəkdə buna malik olacaqlar. Ya da din vasitəsi ilə heç müharibə olmadan istədiklərini alırlar. Məsələn, Roma papası qızıl tax-tacında oturub afrikalı uşaqlara dua edir, ya da keçmişdə kilsə sahiblərinə daha çox torpaq sahəsinin verilməsi buna bariz nümunədir.
Yəni bu gün bir çox insan dinləri müharibə obyekti kimi görür, aqressiv şəkildə onları rədd edir. Dinə inanmamaq başqa amma bir şey də var ki, dinlər olmasa belə insanlar müharibələrə səbəb olan öz acgözlüyünü ört-basdır etmək üçün başqa yollar tapacaqdı, əmin olun ki, daha alternativ üsullar tapacaqdılar.
İnsanlar çox asanlıqla nəyinsə qurbanı olurlar. İstər dini oyunların, istərsə də başqa bir oyunun. Adi bir nöqtə bəsdir ki, üstünə düz xətt qoyaraq nidaya çevirsinlər.
Nəysə. Baxaq, görək nolur.
